Introduction to Kattumullukalum Olive Marangalum by T.T.Sreekumar

ഐക്യദാർഢ്യത്തിന്‍റെ സാംസ്കാരിക സന്ദേശം

ടി. ടി. ശ്രീകുമാര്‍

മഹത്തായ ഒരു സാഹിത്യ പാരമ്പര്യത്തെ മലയാളത്തിന് ആഴത്തില്‍ പരിചയപെടുത്തുകയെന്ന സുപ്രധാന ദൗത്യമാണ് ഫസൽ റഹ്മാന്‍റെ 'കാട്ടുമുള്ളുകളും ഒലിവ് മരങ്ങളും: പലസ്തീൻ നോവൽ പഠനങ്ങൾ' എന്ന പുസ്തകം നിര്‍വഹിക്കുന്നത്. മണ്ണും സ്വാതന്ത്ര്യവും ചരിത്രപരമായ അംഗീകാരവും വീണ്ടെടുക്കാനുള്ള പലസ്തീനിയന്‍ പോരാട്ടത്തെ സ്വന്തം കഥ പറയാനുള്ള ആ പ്രദേശത്തിന്റെ അദമ്യമായ ആവേശവുമായി വേർപെടുത്താനാവാത്തവിധം ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ആഖ്യാനങ്ങളാണ് ഈ പുസ്തകം രാഷ്ട്രീയമായും ദാര്‍ശനികമായും ചര്‍ച്ചചെയ്യാന്‍ തയ്യാറാവുന്നത്. നക്ബ, അധിനിവേശം, പ്രവാസം, ദേശീയ വിമോചനത്തിന്‍റെ അസ്ഥിരമായ വാഗ്ദാനങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ കൃതി, പലസ്തീൻ അനുഭവങ്ങളുമായും അവയുടെ സാഹിത്യാവിഷ്കാരങ്ങളുമായും മലയാളി വായനക്കാർക്ക് അഭൂതപൂര്‍വമായ സാംസ്കാരിക സമ്പർക്കത്തിനാണ് സാധ്യത നല്‍കുന്നത്. രാഷ്ട്രതന്ത്രപരമായ സങ്കൽപ്പങ്ങളും സംഘർഷങ്ങളുടെ കണക്കെടുപ്പുകളും പലപ്പോഴും മറച്ചുവെക്കുന്ന മനുഷ്യജീവിതങ്ങളുടെ സൂക്ഷ്മഭാവങ്ങളെ നോവലുകൾ എങ്ങനെ കാത്തുനിർത്തുന്നുവെന്ന് കാട്ടിത്തരുന്നു എന്നതാണ് ഈ പുസ്തകത്തിന്‍റെ പ്രസക്തി. ഈ വായനകളിലൂടെ, പലസ്തീൻ എന്നത് ഓർമ്മകളുടെയും ബന്ധങ്ങളുടെയും സാംസ്കാരിക ശീലങ്ങളുടെയും ആഗ്രഹങ്ങളുടെയും ജൈവലോകമായി ഉയർന്നുവരുന്നു. അധിനിവേശശക്തികളുടെ അടിച്ചമർത്തലുകൾക്കെതിരെ ഉയര്‍ന്നുനിൽക്കുന്നത് ശിഥിലമായ അഭിലാഷങ്ങളുടെയും തൃഷ്ണകളുടെയും ഓർമ്മകളുടെയും ഈ നൈരന്തര്യം തന്നെയാണ്.

തകർക്കപ്പെട്ട ഭവനങ്ങള്‍, ചിതറിപ്പോയ കുടുംബങ്ങള്‍, തലമുറകളുടെ നഷ്ടങ്ങള്‍, ദൈനംദിന ജീവിതത്തിന്‍റെ വ്യവസ്ഥാപിതമായ ശിഥിലീകരണം എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പലസ്തീനിയൻ പ്രതിസന്ധി അതീവ ദാരുണമായ ഒരു മാനുഷിക ദുരന്തമാണ്. ഈ യാതനകളെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിന്, അവ സൃഷ്ടിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ഭൌമരാഷ്ട്രീയ അധികാരഘടനകളെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഇത്തരത്തിലുള്ള പഠനങ്ങൾ, നഷ്ടങ്ങളുടെ വ്യക്തിപരമായ അനുഭവങ്ങളെ കൊളോണിയലിസം, പ്രദേശിക കയ്യേറ്റങ്ങൾ, കുടിയൊഴിപ്പിക്കൽ, സ്വത്വ നിഷ്കാസനങ്ങള്‍, അന്താരാഷ്ട്ര രാഷ്ട്രീയം എന്നിവയുടെ ചരിത്രവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാൻ വായനക്കാരെ സഹായിക്കുന്നു. ഈ ശക്തികൾ എങ്ങനെയാണ് വീടുകളിലേക്കുപോലും കടന്നുകയറുന്നതെന്നും, ബാല്യങ്ങളെ കശക്കിയെറിയുന്നതെന്നും, സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യങ്ങള്‍ നിരോധിക്കുന്നതെന്നും, 'വീട്' എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിന്‍റെ അർത്ഥംതന്നെ പുനര്‍നിര്‍വചിക്കുന്നതെന്നും സാഹിത്യം വ്യക്തമായി കാണിച്ചുതരുന്നു. മാനുഷികമായ വൈകാരികാനുഭവങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രവുമായുള്ള സംവാദത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന്, പലസ്തീനിയൻ ജീവിതങ്ങളെ ദുർബലമാക്കുന്ന, ദുസ്സഹമാക്കുന്ന, ദുസ്സാധ്യമാക്കുന്ന, അധിനിവേശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തിരിച്ചറിവിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഐക്യദാർഢ്യം വളർത്തിയെടുക്കാൻ ഈ പുസ്തകം പ്രേരണ നൽകുന്നു. ഇസ്ലാമോഫോബിയയുടെ മറവില്‍ പലസ്തീന്‍ പ്രശ്നത്തെ മുസ്ലീം പ്രശ്നമായി പുനര്‍വിചിന്തനം ചെയ്യപ്പെടുകയും ഐക്യദാര്‍ഡ്യങ്ങള്‍ ചോദ്യംചെയ്യപ്പെടുകയുംചെയ്യുന്ന സമകാലിക കേരളത്തില്‍ ഇത്തരം സര്‍ഗാത്മക ഇടപെടലുകള്‍ക്ക് പ്രസക്തി വര്‍ദ്ധിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഒരു നൂറ്റാണ്ടുകാലത്തെ പലസ്തീനിയന്‍ അനുഭവങ്ങൾ സാഹിത്യമായി മാറുന്നത്തിന്‍റെ ലാവണ്യചരിത്രത്തെ സൂക്ഷ്മമായി വീക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെയാണ് ഈ പുസ്തകത്തിന്‍റെ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രപരമായ സംഭാവന വെളിപ്പെടുന്നത്. റിയലിസം, സറ്റയര്‍, കുടുംബ വംശാവലികൾ, ശിഥിലീകൃത സൂക്ഷ്മാഖ്യാനങ്ങള്‍, ഫാൻ്റസി/അഭ്യൂഹാത്മക സാഹിത്യം എന്നിവ ഓർമ്മയോടും അധിനിവേശത്തോടും ആത്മബന്ധത്തോടുമുള്ള വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളെ രേഖപ്പെടുത്തുന്നവയാണ്‌. ഗസ്സാൻ കനഫാനി, ഇമിൽ ഹബീബി, സഹര്‍ ഖലിഫെ, അദാനിയ ശിബിലി തുടങ്ങിയ എഴുത്തുകാരുടെ വായനകളിൽ സാഹിത്യ രൂപങ്ങൾ ചരിത്രത്തെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു മാധ്യമമായി മാറുന്നു: ശിഥിലമായ വിവരണങ്ങൾ തകർന്ന ജീവിതങ്ങളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു, ഒന്നിലധികം ശബ്ദങ്ങൾ കൂട്ടായ്മയുടെ സ്വത്വത്തെ കൂടുതൽ വിപുലമാക്കുന്നു, ഒപ്പം ഐറണി അധിനിവേശത്തിന് കീഴിലുള്ള ജീവിതത്തിന്‍റെ വൈരുധ്യങ്ങളെ തുറന്നുകാട്ടുന്നു. സൗന്ദര്യശാസ്ത്രവും രാഷ്ട്രീയവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ആഖ്യാനത്തിന്‍റെ അധികാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങളെക്കൂടി മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നു: ആരാണ് സംസാരിക്കുന്നത്, ആരുടെ ഓർമ്മകളാണ് അവശേഷിക്കുന്നത്, ഒരു നോവൽ വായനക്കാരെ കേൾക്കാൻ പ്രാപ്തരാക്കുന്ന മൗനങ്ങൾ ഏതെല്ലാമാണ്—പലസ്തീനിയൻ കഥാസാഹിത്യം ഇവിടെ കലാപരമായ സർഗ്ഗാത്മകതയുടെയും ധാർമ്മികമായ അനിശ്ചിതത്വങ്ങളുടെയും വിമർശനാത്മകമായ ആത്മപരിശോധനയുടെയും സമഗ്രമേഖലയായി ഉയർന്നുവരുന്നു.

ഈ പഠനം സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ഗസ്സാൻ കനഫാനി, ഇമിൽ ഹബീബി, സഹർ ഖലീഫെ, അദാനിയ ശിബിലി തുടങ്ങിയ എഴുത്തുകാരെ പലസ്തീനികളുടെ അധിനിവേശാനുഭവങ്ങളെയും കുടിയൊഴിപ്പിക്കലുകളെയും വ്യത്യസ്തവും എന്നാൽ പരസ്പരബന്ധിതവുമായ രീതികളിൽ ആഖ്യാനംചെയ്ത പ്രതിഭാധനരായി നമുക്ക് വായിക്കുവാന്‍ കഴിയും. പ്രവാസം, നൈതികാടിസ്ഥാനങ്ങള്‍, ഏജൻസിയുടെ ആയാസപൂര്‍ണ്ണമായ രൂപീകരണം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള കനഫാനിയുടെ അന്വേഷണങ്ങളില്‍നിന്ന് തീർത്തും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ആവിഷ്കാരമാണ് ഹബീബിയുടെ സറ്റയറുകളില്‍ കാണാനാകുന്നത്. അവര്‍ വ്യത്യസ്ത രീതികളില്‍ അടിച്ചമർത്തലിന് കീഴിലുള്ള അതിജീവനവും കീഴടങ്ങലും പ്രതിരോധവും തമ്മിലുള്ള വേർതിരിവുകളെ അട്ടിമറിക്കുന്ന വൈരുധ്യങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ഈ അസ്വസ്ഥതകളെ അധിനിവേശ സമൂഹത്തിന്‍റെ ദൈനംദിനബന്ധങ്ങളിലേക്ക് ഖലീഫെ കൊണ്ടുവരുകയും, ദേശീയ വിമോചനം എന്നത് വർഗ്ഗ അസമത്വം, പിതരാധിപത്യ അധികാരം, സ്ത്രീകളുടെ സ്വയംഭരണത്തിനായുള്ള പോരാട്ടങ്ങൾ എന്നിവയുമായി എങ്ങനെ പിരിമുറുക്കത്തോടെ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന് വെളിപ്പെടുത്തുകയുംചെയ്യുന്നു. ഷിബിലിയുടെ മിതമായ ഗദ്യവും ഖണ്ഡാത്മകമായ സമയഘടനകളും മൗനങ്ങളിലേക്കും, മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അക്രമങ്ങളിലേക്കും, അധിനിവേശംതന്നെ പുനരുൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്‍റെയും അറിവിന്‍റെയും അസമത്വങ്ങളിലേക്കും ശ്രദ്ധ ക്ഷണിക്കുന്നു. അടിച്ചമർത്തൽ എങ്ങനെയാണ് അനുഭവങ്ങളെയും ഒരു കഥ പറയുന്നതിനുള്ള സാഹചര്യങ്ങളെയും രൂപപ്പെടുത്തുന്നത് എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുവായ ഉത്കണ്ഠയിലാണ് ഇവർ തമ്മിലുള്ള അന്തർധാര നിലനിൽക്കുന്നത്. ഒരുമിച്ച് വായിക്കുമ്പോൾ, രൂപപരമായ പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെയും ധാർമ്മികമായ ചോദ്യംചെയ്യലുകളിലൂടെയും കൂട്ടായ ജീവിതത്തിനുള്ളിലെ വൈരുധ്യങ്ങളിലേക്ക് നൽകുന്ന നിരന്തരമായ ശ്രദ്ധയിലൂടെയും രാഷ്ട്രീയാധികാരം നേടിയെടുക്കുന്ന ഒരു പലസ്തീനിയൻ സാഹിത്യ പാരമ്പര്യത്തെയാണ് ഇവർ വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്.

സഹർ ഖലീഫെ, ലിയാന ബദർ, റദ്‌വ ആശൂർ, സുവാദ് അമീറി, ഹുസാമ ഹബായെബ്, സുസൻ അബുൽഹവ, അദാനിയ ഷിബിലി, ഹല അല്‍യാന്‍, എറ്റാഫ് റൂം, സൈന അറഫാത്ത്, ഇസബെല്ല ഹമ്മാദ് എന്നീ എഴുത്തുകാരികളിലൂടെയുള്ള ഈ പഠനത്തിന്‍റെ സഞ്ചാരം, പലസ്തീനിയൻ സ്ത്രൈണാനുഭവങ്ങൾ അധിനിവേശ ഭൂമികകൾ, അഭയാർത്ഥി ക്യാമ്പുകൾ, പ്രവാസി സമൂഹങ്ങൾ എന്നിവയിലുടനീളം എങ്ങനെയാണ് ആഖ്യാനം ചെയ്യപ്പെടുന്നത് എന്ന് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഇവരുടെ കൃതികൾ ഗാർഹികജീവിതം, സ്ത്രീകളുടെ അധ്വാനം, ലൈംഗികത, തലമുറകളിലൂടെ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്ന ഓർമ്മകൾ, വ്യക്തിബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയെ അധിനിവേശത്തെയും പ്രതിരോധത്തെയും കുറിച്ചുള്ള കാഴ്ചപ്പാടുകളിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു. ഖലീഫെയും ഹബായെബും വർഗ്ഗപരമായ അസമത്വങ്ങളുടെയും പിതരാധിപത്യ അധികാരത്തിന്‍റെയും പരസ്പരബന്ധത്തെ വെളിച്ചത്തുകൊണ്ടുവരുമ്പോൾ, അബുൽഹവയും അല്‍യാനും തലമുറകളിലൂടെ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്ന കുടിയൊഴിപ്പിക്കലിന്‍റെ വേദനകളെയാണ് അന്വേഷിക്കുന്നത്. ലിംഗാധിഷ്ഠിത ഹിംസകളും ചരിത്രപരമായ പാര്‍ശ്വവല്‍ക്കരണങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ ഷിബിലി നിരീക്ഷിക്കുമ്പോൾ, സാംസ്കാരികമായ ആത്മബന്ധത്തിന്‍റെയും ആവിഷ്കാരങ്ങളുടെയും രാഷ്ട്രീയാതിർവരമ്പുകളെ ഹമ്മാദ് പരിശോധിക്കുന്നു. ഈജിപ്ഷ്യൻ നോവലിസ്റ്റായ റദ്‌വ ആശൂറിൻ്റെ സാന്നിധ്യം വിശാലമായ അറബ് സാഹിത്യ ഐക്യദാർഢ്യത്തിൻ്റെ തലത്തിലേക്ക് പലസ്തീനെ അടയാളപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒന്നിച്ച് വായിക്കുമ്പോൾ, ഈ പഠനങ്ങൾ പലസ്തീനിയൻ ആഖ്യാനങ്ങളുടെ സൗന്ദര്യശാസ്ത്രപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ വളർച്ചയിൽ സ്ത്രീ രചനകളുടെ കേന്ദ്രസ്ഥാനം ഉറപ്പിക്കുകയും, ‘വിമോചനം' എന്ന ആശയത്തിന്‍റെ നാനാര്‍ത്ഥങ്ങള്‍ വികസിപ്പിക്കുകയുംചെയ്യുന്നുണ്ട്.

അധിനിവേശം, സ്മരണ, പ്രതിരോധം, വിഘടിതചരിത്രങ്ങളെ ആഖ്യാനം ചെയ്യുന്നതിലെ രൂപപരമായ വെല്ലുവിളികൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പലസ്തീനിയൻ എഴുത്തുകളുമായി നിരന്തരമായ സംവാദങ്ങൾ തുറന്നുകൊണ്ട് മലയാളത്തിലെ താരതമ്യ സാഹിത്യ പഠനങ്ങളെ കൂടുതൽ സമ്പന്നമാക്കുന്നതാണ് ഈ പഠനം. മാത്രമല്ല, പലസ്തീനോടുള്ള രാഷ്ട്രീയ ഐക്യദാർഢ്യവും സാഹിത്യവുമായുള്ള നിരന്തരമായ വിമർശനാത്മക ഇടപെടലും തമ്മിലുള്ള വലിയൊരു വിടവ് നികത്താനും ഈ ശ്രമം സഹായകമാകുന്നു. അതിലൂടെ, നിലവിലുള്ള സാഹിത്യ മാനദണ്ഡങ്ങളും വിവർത്തന ശൃംഖലകളും പലസ്തീനിയൻ ശബ്ദങ്ങളെ വേണ്ടത്ര വായിക്കപ്പെടാതെയും ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടാതെയും മാറ്റിവെക്കുന്ന മലയാളത്തിന്‍റെ "അംഗീകൃത അജ്ഞത"യുടെ (sanctioned ignorance) വ്യര്‍ത്ഥഗര്‍വ്വത്തെ ഇത് ചോദ്യംചെയ്യുന്നു. പലസ്തീനിയൻ അനുഭവങ്ങളുടെ ചരിത്രപരമായ സവിശേഷതകളെ ശ്രദ്ധയോടെ വീക്ഷിക്കുമ്പോൾതന്നെ മലയാള സാഹിത്യവുമായുള്ള സമാനതകൾ കണ്ടെത്താൻ വായനക്കാരെ പ്രാപ്തരാക്കുന്നു എന്നതിലാണ് ഇതിന്‍റെ താരതമ്യപഠനപരമായ സാധ്യത നിലകൊള്ളുന്നത്.

രാഷ്ട്രീയമായി നോക്കുമ്പോൾ, സമൂഹത്തിനുള്ളിലെതന്നെ അസമത്വങ്ങളെ ചോദ്യംചെയ്യുന്നതോടൊപ്പം, ഇല്ലാതാക്കലുകളെ പ്രതിരോധിക്കാനുള്ള സാഹിത്യത്തിന്‍റെ ശേഷിയെ ഈ പഠനം ആഘോഷിക്കുന്നു എന്ന് പറയാം. സ്ത്രീകളുടെ എഴുത്തുകൾ, വർഗ്ഗ വിഭജനങ്ങൾ, പ്രവാസി സ്വത്വങ്ങൾ എന്നിവയുമായുള്ള ഇതിന്‍റെ ഇടപെടലുകൾ വിമോചനമെന്ന സങ്കല്‍പനത്തിന്‍റെ അർത്ഥത്തെ കൂടുതൽ വിശാലമാക്കുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യമെന്നത് കൊളോണിയൽ ഭരണത്തിന്‍റെ അവസാനം മാത്രമല്ല, ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന സാമൂഹികബന്ധങ്ങളുടെ പരിവർത്തനം കൂടിയാണ്. ഈ നോവലുകൾ പലസ്തീനികൾക്ക് മാനുഷിക നിലനിൽപ്പിന്‍റെ പൂർണ്ണത നൽകുന്നു: സ്നേഹം, അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ, തമാശകൾ, ദുർബലതകൾ, ബദലുകള്‍ സങ്കൽപ്പിക്കാനുള്ള ശേഷി എന്നിവയൊക്കെ അതിലുണ്ട്. ദൈനംദിന വൈരുധ്യങ്ങളിലേക്കുള്ള ഈ നോവലുകളുടെ ശ്രദ്ധയോടുള്ള വിമര്‍ശകന്റെ സൂക്ഷ്മനോട്ടം, ഐക്യദാർഢ്യത്തെ വിമർശനാത്മക ചിന്തയുമായി ചേര്‍ത്തുപിടിക്കാന്‍ വായനക്കാരെ സഹായിക്കുന്നു.

വൈവിധ്യമാർന്ന ഈ സാഹിത്യലോകത്തെ മലയാള വിമർശനരംഗത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നതിലൂടെ, വായനയിൽക്കൂടി അധിഷ്ഠിതമായ ഐക്യദാർഢ്യത്തിനായി 'കാട്ടുമുള്ളുകളും ഒലിവ് മരങ്ങളും' എന്ന പുസ്തകത്തിലൂടെ ഫസൽ റഹ്മാന്‍റെ ഒരു സാംസ്കാരിക ഇടമാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. സ്വന്തം ലോകത്തിനപ്പുറമുള്ള ചരിത്രങ്ങളുമായുള്ള കണ്ടുമുട്ടലായി സാഹിത്യ വിമർശനത്തിന്‍റെ സാധ്യതകളെ അത് വികസിപ്പിക്കുന്നു. മാത്രമല്ല, സൗന്ദര്യശാസ്ത്രപരമായ ഭാവന, ചരിത്രപരമായ ഓർമ്മകളെ എങ്ങനെ നിലനിർത്തുന്നുവെന്നും, ഇല്ലാതാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ജീവിതങ്ങളുടെ അന്തസ്സിനെ എങ്ങനെ ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുന്നുവെന്നും, വേറിട്ടൊരു ഭാവി എന്ന സാധ്യതയെ അത് എങ്ങനെ തുറന്നിടുന്നുവെന്നും ഈ പുസ്തകം വെളിപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. ഇതിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് തയ്യറാകുന്നതിലൂടെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന ധീരമായ സാംസ്കാരിക—രാഷ്ട്രീയ നിലപാടിന്റെ പേരില്‍ കാര്‍നെ ബുക്സിനെ അഭിനന്ദിക്കാനും ഞാന്‍ ഈ അവസരം ഉപയോഗിക്കുകയാണ്. പലസ്തീന്‍ രാഷ്ട്രീയത്തെയും സാഹിത്യത്തെയും കലയെയും അടുത്തുനിന്നു കാണാനും പഠിക്കാനും ചിലതൊക്കെ വായനക്കാരുമായി പങ്കുവക്കാനും വിനീതമായ ശ്രമങ്ങള്‍ നടത്തിയിട്ടുള്ള ഒരാള്‍ എന്നനിലയില്‍ എനിക്ക് ഫസൽ റഹ്മാന്‍റെ ഈ ഇടപെടലിനോടുള്ള ആദരവും അതിലുള്ള ആഹ്ളാദവും നിസ്സീമമാണ്. പ്രബുദ്ധരായ മലയാളി വായനക്കാര്‍ക്കുവേണ്ടി ഈ പുസ്തകം ഞാന്‍ അഭിമാനത്തോടെയും ഐക്യദാർഢ്യത്തോടെയും അവതരിപ്പിക്കുന്നു. 

to purchase, visit:

https://carnetbooks.com/