A Mask the Colour of the Sky by Bassem Khandaqji / Addie Leak

 

‘എ മാസ്ക്, ദി കളർ ഓഫ് ദി സ്കൈ’: അപരാവരണവും പലസ്തീനിയൻ വീണ്ടെടുപ്പും

"അധിനിവേശത്തിന് (colonialism) പുറത്തായി ഒന്നുമില്ലെന്നും, ഫാസിസത്തിന് പുറത്തായി ഒന്നുമില്ലെന്നും, വംശഹത്യയ്ക്ക് (genocide) പുറത്തായി ഒന്നുമില്ലെന്നും ഞാൻ എപ്പോഴും ഊന്നിപ്പറയാറുണ്ട്. നമ്മൾ നിഷ്പക്ഷരല്ലെന്ന് അവർ ആരോപിക്കുന്നു. ആധുനികത എന്നത് ഒരു മിഥ്യയായിരിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെ നിഷ്പക്ഷതയും ഒരു മിഥ്യയാണെന്നാണ് ഞാൻ പറയുന്നത്. നിഷ്പക്ഷത എന്നൊരു സംഗതി നിലവിലില്ല. നമ്മൾ നമ്മുടെ എഴുത്തുകളിൽ പൂർണ്ണമായും ഏർപ്പെടുകയും അതിലേക്ക് ലയിച്ചുചേരുകയും വേണം. എഴുതുമ്പോൾ നമുക്ക് എന്താണോ തോന്നുന്നത് അത് നമ്മൾ പരസ്യമായി പ്രഖ്യാപിക്കുക തന്നെ വേണം."

-       ബാസെം ഖന്ദാഖ്ജി, ബുക്ക് ക്ലബ് അഭിമുഖത്തില്‍ നിന്ന്.

 

1983-ൽ ജനിച്ച ബാസെം ഖന്ദാഖ്ജി, അൻ-നജാഹ് നാഷണൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി, അൽ-ഖുദ്സ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി എന്നിവിടങ്ങളിലായി പഠനം പൂർത്തിയാക്കി. 2004 നവംബർ 2-ന്, തന്റെ ഇരുപതാം വയസ്സിൽ, മൂന്ന് പേരുടെ മരണത്തിന് ഇടയാക്കിയ ടെൽ അവീവിലെ കാർമൽ മാർക്കറ്റ് ബോംബാക്രമണത്തിൽ പങ്കാളിയായതിനെത്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ പ്രതിരോധ സേന അദ്ദേഹത്തെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുകയും ജീവപര്യന്തം തടവിന് ശിക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ, ഇസ്രായേലികൾക്കെതിരെ ചാവേർ ആക്രമണം നടത്താൻ ആളെ അയച്ചതിൽ തനിക്ക് പങ്കുണ്ടെന്ന് ഖന്ദാഖ്ജി സ്ഥിരീകരിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ താൻ ലക്ഷ്യമിട്ടത് സാധാരണക്കാരെയല്ല, മറിച്ച് സൈനിക കേന്ദ്രങ്ങളെ മാത്രമായിരുന്നുവെന്നും, കാലം പുറകോട്ട് തിരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ താൻ ഒരിക്കലും അക്രമത്തിന്റെ വഴി തിരഞ്ഞെടുക്കില്ലായിരുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു. നീണ്ട ജയിൽവാസത്തിനിടയിലും അദ്ദേഹം നിരവധി നോവലുകളും കവിതകളും പഠനങ്ങളും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. തടവറയിലിരുന്ന് അദ്ദേഹം എഴുതിയ മൂന്നാമത്തെ നോവലായ 'എ മാസ്ക്, ദി കളർ ഓഫ് ദി സ്കൈ' (A Mask, the Color of the Sky) 2024-ൽ അറബിക് ബുക്കർ പ്രൈസ് (International Prize for Arabic Fiction) കരസ്ഥമാക്കി. തുടർന്ന് 2025-ൽ, ഹമാസ് തടവിലാക്കിയ ബന്ദികൾക്ക് പകരമായി പലസ്തീനിയൻ തടവുകാരെ മോചിപ്പിക്കാനുള്ള കൈമാറ്റക്കരാറിന്റെ ഭാഗമായി ഖന്ദാക്ജി ഇസ്രായേൽ ജയിലിൽ നിന്ന് മോചിതനായി.

‘ആകാശത്തിന്റെ നിറമുള്ള മുഖംമൂടി’, താന്‍ താമസിച്ചുവന്ന റാമല്ലയിലെ അഭയാര്‍ഥി ക്യാമ്പ് വിട്ട് പുറത്തുപോകാനും എഴുതാനുദ്ദേശിക്കുന്ന നോവലിന് വേണ്ടി ഗവേഷണം തുടരാനും ആഗ്രഹിക്കുന്ന നൂർ മഹ്ദി അൽ-ഷഹ്ദി എന്ന പലസ്തീനിയന്‍ യുവാവിനെ പിന്തുടരുന്നു. തന്റെ അമ്മയിലൂടെ നൂറിന് ആ വിളറിയ നിറവും നീലക്കണ്ണുകളും പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്; ഒപ്പം തവിട്ടുനിറത്തിൽ നിന്ന് മണൽവർണ്ണമുള്ള സുവർണ്ണനിറത്തിലേക്ക് (sandy blonde) മാറിമറിയുന്ന നീണ്ട ചുരുണ്ടമുടിയും. എന്നാൽ അച്ഛനിൽ നിന്ന് അയാൾക്ക് ലഭിച്ചത് ചുവപ്പുരാശിയുള്ള ഇടതൂർന്ന താടിയും ഉയരം കൂടിയ മെലിഞ്ഞ ശരീരപ്രകൃതിയുമാണ്. എല്ലാം ചേര്‍ന്ന് കാഴ്ചയിൽ ഒരു അഷ്‌കെനാസി ജൂതനായി (Ashkenazi Jew) എളുപ്പത്തിൽ മാറാൻ അയാൾക്ക് കഴിയുമായിരുന്നു. അതോടൊപ്പം തന്റെ ഹൃദയത്തിന്റെ ഭാഷയായി അറബിയും, സ്വന്തം അപരത്വത്തിന്റെയും (shadow side) അഷ്‌കെനാസി രൂപത്തിന്റെയും ഭാഷയായി ഹീബ്രുവും നൂർ ഒരുപോലെ സംസാരിക്കാനും അയാള്‍ക്ക് കഴിയും. ഒരിക്കൽ സെക്കൻഡ് ഹാൻഡ് കടയിൽ നിന്ന് വാങ്ങിയ ഒരു ലെതർ ജാക്കറ്റിന്റെ പോക്കറ്റിൽ നിന്ന് ഒരു ഇസ്രായേലി ഐഡന്റിറ്റി കാർഡ് ലഭിക്കുന്നതാണ് അയാളുടെ ജീവിതത്തില്‍ വഴിത്തിരിവാകുന്നത്. തുടർന്ന്, ആ കാർഡിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമയായ 'ഓർ ഷാപ്പിറ' എന്ന അഷ്‌കെനാസി ജൂതന്റെ വ്യക്തിത്വം അയാൾ സ്വന്തമാക്കുകയാണ്: "ഷാപ്പിറ... ഓർ ഷാപ്പിറ. ബോണ്ട്... ജെയിംസ് ബോണ്ട് എന്നതുപോലെ." ഇതിലൂടെ, പലസ്തീനിയുടെയും ഇസ്രായേലിയുടെയും സ്വത്വങ്ങളെക്കുറിച്ചും, ഒരു വേഷപ്പകർച്ച മാത്രമായി മാറുന്ന മനുഷ്യസ്വത്വത്തെക്കുറിച്ചും, ശത്രുവായ 'മറ്റൊരാളും' സ്വന്തം സ്വത്വവും തമ്മിലുള്ള അതിർവരമ്പുകൾ എങ്ങനെയാണ് മാഞ്ഞുപോകുന്നത് എന്നതിനെക്കുറിച്ചുമുള്ള ആഴത്തിലുള്ള ഒരു അന്വേഷണത്തിനാണ് നോവലിസ്റ്റായ തുടക്കമിടുന്നത്. നൂർ (അറബി) എന്നതിനും ഓർ (ഹീബ്രു) എന്നതിനും 'വെളിച്ചം' എന്നാണ് അർത്ഥമെന്ന് സൂചനയുണ്ട്.

"ഇതാ, റമദാനിലെ ഒരു ഏപ്രിൽ മാസത്തെ അസ്തമയ സൂര്യന് കീഴിൽ, ജെറുസലേമിന്റെ കോട്ടമതിലുകൾക്ക് മുന്നിൽ ഞാനിരിക്കുന്നു... ജെറുസലേം തിരികെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുക എന്റെ നിഴലാണോ അതോ ഓറിന്റെ നിഴലാണോ എന്ന് എനിക്കറിയില്ല... ഓര്‍ എന്ന കഥാപാത്രം, ഞാൻ അയാളുടെ വേഷപ്പകർച്ച സ്വീകരിച്ച് ആ മുഖംമൂടി അണിഞ്ഞ നിമിഷം മുതൽ എന്റെയുള്ളിൽ നിന്ന് പുറത്തുചാടി എനിക്കൊപ്പം നടക്കാൻ തുടങ്ങിയവനാണ്... എന്നെപ്പോലെ അയാൾക്കും ഒരു നിഴലില്ല—കുറഞ്ഞപക്ഷം ഇതുവരെയും."

നൂർ, ആകാശത്തിന്റെ നിറമുള്ള ആ ഇസ്രായേലി ഐഡന്റിറ്റി കാർഡ് എന്ന ആള്‍മാറാട്ടത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഒരു പുരാവസ്തു ഖനനത്തിൽ (archaeological dig) പങ്കെടുക്കാൻ വേണ്ടിയാണ്. ഓർമ്മകളുടെ അടരുകളെയും, ചരിത്രത്തിന്റെയും സത്യത്തിന്റെയും സ്വത്വത്തിന്റെയും ആഴങ്ങളിൽ ഒളിഞ്ഞുകിടക്കുന്ന പാളികളെ പുറത്തെടുക്കുന്ന പ്രക്രിയയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്ന വ്യക്തമായ ഒരു രൂപകമാണ് (metaphor) ഈ ഖനനം. നൂർ ഈ ഖനനത്തിന്റെ ഭാഗമാകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് ഡാൻ ബ്രൗണിന്റെ 'ദി ഡാവിഞ്ചി കോഡ്' എന്ന നോവലിലെ മേരി മഗ്ദലീന്റെ ചിത്രീകരണത്തെ തിരുത്തിക്കൊണ്ട്, അവരുടെ "യഥാർത്ഥ" ചരിത്രം പുറത്തുകൊണ്ടുവരുന്ന ഒരു നോവൽ എഴുതാൻ വേണ്ടിയാണ്: "എന്തിനാണ് ഒരു വിദേശ എഴുത്തുകാരൻ മേരി മഗ്ദലീനെ അവരുടെ ചരിത്രപരമായ പലസ്തീനിയൻ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്ന് വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് പാശ്ചാത്യലോകത്തിന്റെ അഗാധതയിലേക്ക് എറിഞ്ഞുകളഞ്ഞത്? എന്തിനായിരിക്കും?"

മേരി മഗ്ദലീൻ പാശ്ചാത്യ കലകളിലെയും ഐതിഹ്യങ്ങളിലെയും ഒരു യൂറോപ്യൻ/ക്രിസ്ത്യൻ നായികയല്ലെങ്കിൽ പിന്നെ ആരാണ് എന്ന ചോദ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ആശയക്കുഴപ്പം, പാശ്ചാത്യ ധാരണകളുടെ ഒരു പലസ്തീനിയന്‍ പൊളിച്ചെഴുത്തിനുള്ള ഉപാധിയാണ് നൂറിന്.  അവര്‍ പലസ്തീനികൾക്ക് എന്താണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത് എന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ പാശ്ചാത്യര്‍ക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല എന്നാണു നൂര്‍ കരുതുന്നത്. അയാളെ സംബന്ധിച്ച്, വീണ്ടെടുക്കപ്പെട്ട ചരിത്രത്തിന്റെ ഒരു പ്രതീകമാണ് മേരി മഗ്ദലീന്‍: ജീവിതത്തിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ പ്രതിരൂപമാണവർ—നന്മയും തിന്മയും, പശ്ചാത്താപവും പാപവും, മാലാഖമാരും പിശാചുക്കളും ഒരേസമയം നിലകൊള്ളുന്നതിന്റെ സാന്നിധ്യം. നോവലില്‍ എന്തുകൊണ്ട് മേരി മാഗ്ദലീന്‍ എന്ന ചോദ്യത്തിന് നോവലിസ്റ്റ് നല്‍കിയ വിശദീകരണം ഇക്കാര്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു: ഈ നോവലിലെ യഥാർത്ഥ മുഖംമൂടി ഇസ്രായേലി പൗരന്റേതല്ല, മറിച്ച് ചരിത്രത്തിൽ കടുത്ത അനീതിക്ക് ഇരയാവുകയും വെറുമൊരു നിഷ്ക്രിയ ലൈംഗികവസ്തുവായി മാറ്റപ്പെടുകയും ചെയ്ത മേരി മഗ്ദലീന്റേതാണ്. പാശ്ചാത്യ-അധിനിവേശ ശക്തികൾ തങ്ങളുടെ കേന്ദ്രീകൃതമായ അറിവുകളിലൂടെയും വികലമായ ഭാവനകളിലൂടെയും പുനർനിർമ്മിച്ചെടുത്ത പലസ്തീന്റെ ചരിത്രപരമായ അവസ്ഥയുടെ പ്രതീകമായാണ് അദ്ദേഹം അവരെ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. പൗരസ്ത്യദേശങ്ങളെ നിരന്തരം കൈയേറ്റം ചെയ്യാവുന്ന ഒന്നായി കണ്ട പാശ്ചാത്യ അധിനിവേശ രാഷ്ട്രീയത്തിനും അവരുടെ ചരിത്രനിർമ്മിതിക്കും പുറത്തായി ഇവിടെ ഒന്നുമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കാനാണ് അവരിലൂടെ നോവലിസ്റ്റ് ശ്രമിച്ചത്.

ഈ പുരാവസ്തു ഖനനം നടക്കുന്നത് ചരിത്ര പ്രധാനമായ ബാർ കോഖ്ബ കലാപത്തിന്റെ (Bar Kokhba Revolt - 132–136 CE) കാലം മുതൽക്കേ തർക്കത്തിലിരിക്കുന്ന ഒരു പ്രദേശത്താണ്. ഭൂതകാലത്തെ നമ്മൾ എങ്ങനെയാണ് വർത്തമാനകാലത്തിലേക്ക് പ്രൊജക്റ്റ് ചെയ്യുന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ തിരിച്ചും—എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രസക്തമായ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുന്ന ഒന്നാണ് ഈ പശ്ചാത്തലം.

ഈ ഖനനത്തിനിടയിൽ നൂർ/ഓർ രണ്ട് പെൺകുട്ടികളെ കണ്ടുമുട്ടുന്നു. അതിലൊരാൾ അയാല ഷരാബി എന്ന സുന്ദരിയായ സെഫാർഡിക് ജൂതവംശജയാണ്. അവളാണ് അയാളെ 1948 ലെ നക്ബ ഘട്ടത്തില്‍ കേടുപാടുകള്‍ സംഭവിച്ച ഒരു ഹോളോകോസ്റ്റ് സ്മാരകം കാണിച്ചുകൊടുക്കുക. “ഒരു ദുരന്തം മറ്റൊന്നിനെ സൃഷ്ടിക്കുമോ?” എന്ന നൂറിന്റെ ആശ്ചര്യം, പലസ്തീനിയന്‍ യാഥാര്‍ത്ഥ്യത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തില്‍ ഇത്തിരി അതിനിഷ്കളങ്കം ആയിത്തോന്നാം. രണ്ടാമത്തെയാൾ സമാ ഇസ്മയില്‍ എന്ന ഹൈഫയിൽ നിന്നുള്ള ഒരു പലസ്തീൻകാരിയാണ്. സമാ എന്ന വാക്കിന് ആകാശം എന്നര്‍ത്ഥം. ഹൈഫയില്‍ നിന്നുള്ളവള്‍ എന്ന നിലയില്‍ അവൾ ഒരു അഭയാർത്ഥിയല്ല, മറിച്ച് ഇസ്രായേലിലെ പൗരയാണ്. എന്നാൽ ആ രാജ്യത്തിന്റെ പേര് ഉച്ചരിക്കാൻ പോലും വിസമ്മതിക്കുന്ന അവൾ, താൻ "ഇവിടെ നിന്നുള്ളവളാണ്" എന്ന് മാത്രമാണ് പറയുന്നത്. അവരിരുവരും അറബിയില്‍ സംസാരിക്കും. ഒരു സെഫാർഡിക് ജൂത എന്നനിലയില്‍ അഷ്‌കെനാസി ജൂതന്മാരുടെ ഔദ്ധത്യം നേരിടുന്നതിന്റെ നീരസം അയാലയുടെ ഉള്ളിലുണ്ട്. ജൂതന്മാർക്കിടയിൽത്തന്നെ പരസ്പരം വിവേചനമുണ്ടെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുക, അല്ലെങ്കിൽ ഓറിനോട് (യഥാർത്ഥത്തിൽ നൂർ) പ്രണയം തോന്നുക, അതുമല്ലെങ്കിൽ ജൂത ഹെയറാര്‍ക്കിയില്‍ ഉത്തുംഗപദവി അവകാശപ്പെടുന്ന അഷ്കനാസി ജൂതനും സയണിസ്റ്റും ആയ ഓര്‍ ഷാപ്പിറയുടെ ലൈംഗികാസക്തിയുടെ ഇരയാവുക, അല്ലെങ്കിൽ പലസ്തീനിയായ സമയോട് അങ്ങേയറ്റം ക്രൂരമായി പെരുമാറുക— ഇത്തരം കറുപ്പ്/ വെളുപ്പ് ഇതിവൃത്തപ്രധാനമായ പരിമിത ദൌത്യങ്ങള്‍ ഉള്ള ഒരു പാത്ര സൃഷ്ടി എന്നതിനപ്പുറം വ്യക്തിത്വം ആര്‍ജ്ജിക്കുന്നില്ല അയാലയുടെ കഥാപാത്രം. ഈ പാത്രസൃഷ്ടിയിലെ ലൈംഗിക വസ്തുവല്‍ക്കരണത്തിന്റെ ഉപാധിയെന്ന വിമര്‍ശനത്തെ, അത് നൂര്‍ അല്ല, മറിച്ച് ഓര്‍ ആണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും നൂര്‍ സ്വയം അത്തരം വസ്തുവല്‍ക്കരണത്തിന്റെ ഇരയാണ് എന്നും നോവലിസ്റ്റ് വിശദീകരിച്ചതും പ്രസക്തമാണ്‌.  

ഭംഗിയും പ്രൗഢിയും നന്മയുമുള്ള എല്ലാറ്റിന്റെയും പ്രതീകമായാണ് സമയെ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. നൂർ ഒരു ഇസ്രായേലുകാരനാണ് (ഓർ) എന്ന ധാരണയില്‍ ആദ്യം അവൾ അവനെ വെറുക്കുന്നു. പിന്നീട് അവൻ തന്റെ പലസ്തീനിയൻ സ്വത്വം വെളിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ തുടക്കത്തിൽ അവൾ അത് വിശ്വസിക്കുന്നതുമില്ല. എന്നാൽ ഒടുവിൽ അവൾ അത് ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. നോവൽ അവസാനിക്കുന്നത് സമയോട് നൂർ പറയുന്ന ഈ വരികളോടെയാണ്: "നീയാണ് എന്റെ സ്വത്വം; നീ തന്നെയാണ് എന്റെ ലക്ഷ്യസ്ഥാനവും."

അയാലയും സമയും ഒരു പരിധിവരെ ഏകമാന (one-dimensional) കഥാപാത്രങ്ങള്‍ ആയാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെങ്കിൽ, ഓറും വലിയ ആഴങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത കേവലമൊരു ആശയപ്രചാരകൻ (mouthpiece) മാത്രമായി അനുഭവപ്പെടാം. എന്നാൽ, ഈ ഏകമാനസ്വഭാവം ബോധപൂര്‍വ്വമായ തെരഞ്ഞെടുപ്പാകാം. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആഴത്തിലുള്ള വികാസത്തേക്കാൾ (character development) പ്രതീകാത്മകമായ അന്യാപദേശങ്ങൾക്ക് (allegory) തന്നെയാണ് നോവലിസ്റ്റ് ഇവിടെ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത് എന്ന് സൂചനകളുണ്ട്. ബ്രിട്ടീഷ് ശക്തിയുടെ തകർച്ച മുതൽ പുരുഷത്വത്തിന്റെ മാറിമറിയുന്ന ഭാവങ്ങൾ വരെയുള്ള നിരവധി കാര്യങ്ങളുടെ പ്രതീകമായി മാറിയിട്ടുള്ള 'ജെയിംസ് ബോണ്ടിനെ' ഓർക്കുമ്പോൾ ഓറിനെക്കൂടി ഓർക്കണം എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൂചന ഇതിനൊരു തെളിവാണ്. അതായത്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾ വ്യക്തികളെയല്ല, മറിച്ച് രാഷ്ട്രീയ ആശയങ്ങളെയും ധാർമ്മിക ഗുണങ്ങളെയുമാണ് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്.

‘ഐഡന്റിറ്റി, മായ്ക്കപ്പെടല്‍, ആഖ്യാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയം എന്നിവയെ നിരീക്ഷിക്കുന്ന മനശാസ്ത്രപരമായ മാനങ്ങള്‍ ഉള്ള നോവല്‍’ എന്ന് പുസ്തകം വിവരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 2024-ലെ ഏറ്റവും മികച്ച അറബ് നോവലിനുള്ള പുരസ്‌കാരം പുസ്തകത്തിനു നല്‍കിക്കൊണ്ട് ജൂറി ചെയര്‍മാന്‍ നബീല്‍ സുലൈമാന്‍ ഇപ്രകാരം നിരീക്ഷിക്കുന്നു: “'എ മാസ്ക്, ദി കളർ ഓഫ് ദി സ്കൈ' എന്ന നോവൽ വ്യക്തിപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ തലങ്ങളെ തികച്ചും പുതുമയാർന്ന രീതിയിലാണ് സമന്വയിപ്പിക്കുന്നത്. മനുഷ്യന്റെ മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള ബോധങ്ങളെ—സ്വയം (self), അപരൻ (Other), ലോകം (world)—അന്വേഷിക്കുന്നതിനായി പുതിയ ആഖ്യാന ശൈലികൾ പരീക്ഷിക്കാൻ ഈ കൃതി മുതിരുന്നുണ്ട്. കുടുംബങ്ങളുടെ തകർച്ച, പലായനം, വംശഹത്യ, വംശീയത എന്നിവയാൽ സങ്കീർണ്ണവും കൈപ്പേറിയതുമായ ഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെയാണ് നോവൽ ഇവിടെ കീറിമുറിച്ച് പരിശോധിക്കുന്നത്. മനുഷ്യത്വരഹിതമായ സാഹചര്യങ്ങളെ അങ്ങേയറ്റത്തെ കാരുണ്യത്തോടെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നതും, വ്യക്തിപരവും സാമൂഹികവുമായ തലങ്ങളിലുള്ള അടിച്ചമർത്തലുകളിൽ നിന്നുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവാഞ്ഛയാൽ പ്രേരിതവുമായ ഒരു ആഖ്യാനത്തിലേക്ക് ചരിത്രത്തിന്റെയും മിത്തുകളുടെയും വർത്തമാനകാലത്തിന്റെയും ഇഴകൾ വളരെ സൂക്ഷ്മമായി നെയ്തുചേർത്തിരിക്കുന്നു.” ഒടുവില്‍, തടവറയില്‍ വെച്ച് നോവല്‍ എഴുതുക എന്നതിലെ ശഹരെസാദ് താരതമ്യവും നോവലിസ്റ്റ് അഭിമുഖത്തില്‍ ഏറ്റുപറഞ്ഞതും പ്രസക്തമാണ്‌: നോവലിലും ഒരിടത്ത് നൂര്‍ അതിജീവനത്തെയും ശഹരെസാദിന്റെ കഥ പറച്ചിലിനെയും താരതമ്യം ചെയ്യുന്നുണ്ട്.

 

അവലംബം :

1.    Rosie Milne. ‘Review of A Mask the Color of the Sky” by Bassem Khandaqji’, Asian Review of Books, 10.03.2026, https://asianreviewofbooks.com/a-mask-the-color-of-the-sky-by-bassem-khandaqji/

2.    https://www.publishersweekly.com/9798889661702

3.    https://lithub.com/a-mask-the-color-of-the-sky/

4.    Bat-hef, Fifi. "A Story of Resistance in A Mask, the Colour of the Sky." The New Arab, 18 Mar. 2026, www.newarab.com/features/story-resistance-mask-colour-sky. Interview with Bassem Khandaqji.

Book Release Invite

 

പ്രിയപ്പെട്ടവരേ,

കെ.ജെ. ബേബിയുടെ കൃതികളിലൂടെയുള്ള ഒരു യാത്ര കഴിഞ്ഞ കുറച്ചു കാലമായി എന്റെ എഴുത്തിനെയും ചിന്തകളെയും നയിക്കുന്നുണ്ട്. കൊളോണിയൽ പൂര്‍വ്വകാലം മുതൽ ഇന്നുവരെയും മുഖ്യധാരയുടെ പുറമ്പോക്കുകളിൽ നിർത്തപ്പെട്ട ആദിവാസി ജീവിതങ്ങളെയും മലബാറിലെ ഇതര കര്‍ഷക ഭൂരഹിത/ കുടിയാന്‍ ജീവിതങ്ങളെയും അവരുടെ സ്മൃതി/ ജ്ഞാന പാരമ്പര്യങ്ങളെയും ബേബി എങ്ങനെയാണ് തന്റെ വിമോചന ദർശനത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നത് എന്ന അന്വേഷണമാണ് പ്രധാനമായും ഈ പുസ്തകം.

ഗോത്ര മിത്തുകളിലും പുരാണങ്ങളിലും ഒളിഞ്ഞുകിടക്കുന്ന സമത്വ സങ്കല്പങ്ങളെ വിമോചന ദൈവശാസ്ത്രത്തോടും ഗാന്ധിയൻ ദർശനങ്ങളോടും കൂട്ടിയിണക്കുന്ന സവിശേഷമായ ഒരു ശൈലിയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റേത്. പ്രകൃതിയെയും സ്ത്രീപക്ഷതയെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഈ വിമോചന സങ്കല്പം വര്‍ത്തമാന കാലത്ത് എത്രത്തോളം പ്രസക്തമാണെന്ന് പരിശോധിക്കാനാണ് 'മാവേലിമന്‍റങ്ങള്‍' ശ്രമിക്കുന്നത്.

ഈ ബൗദ്ധിക യാത്രയിൽ പലവിധത്തിൽ കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന, സംവാദങ്ങളിലൂടെ ആശയങ്ങളെ തെളിച്ചെടുത്ത നിങ്ങളോരോരുത്തരോടും ഈ സന്തോഷം പങ്കുവെക്കുന്നു. പുസ്തകം ഉടൻ നിങ്ങളുടെ കൈകളിലെത്തും.

സ്നേഹത്തോടെ, ഫസല്‍ റഹ്മാന്‍

 

ആമുഖത്തില്‍ നിന്ന്:

“സബ് സഹാറൻ, ട്രാൻസ് അറ്റ്ലാന്റിക് അടിമ വ്യാപാരത്തെ കുറിച്ചും ആസ്ട്രേലിയൻ, അമേരിക്കൻ ആദിമ ജനതകളുടെ ഉന്മൂലനത്തെ കുറിച്ചും വാചാലരാകുന്ന മലയാളി ബുദ്ധിജീവികളിൽ എത്രപേർക്ക് അതേ കാലത്തും ഒരുവേള അതിനു ശേഷവും മഞ്ചേരിയിൽ നിലനിന്ന അടിമച്ചന്തകളെ കുറിച്ചറിയാം എന്നത് കൗതുകകരമാണ്. ‘ഗുഡ്ബൈ മലബാറി’ലെ ലോഗന്‍ കണ്ടെത്തുന്നപോലെ ‘1,87,812’ കണക്കില്‍പ്പെട്ട അടിമകള്‍ മലബാറില്‍ മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നത് പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിലാണ് എന്ന് നാം നമ്മുടെ കുട്ടികളോട് പറയാറില്ല; അതും കുറയുന്ന ഗ്രാഫിലേക്കായിരുന്നില്ല മുന്നോട്ടു പോയത് എന്നും. ഈ സഞ്ചിത സാമൂഹിക ആന്ധ്യത്തിന്റെ എതിരറ്റത്താണ് കെ.ജെ. ബേബിയെന്ന മനുഷ്യനും അദ്ദേഹത്തിൻറെ കൃതികളും, നാടകങ്ങൾ, പാട്ടുകൂട്ടങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസ പ്രവർത്തനങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ഇടപെടലുകളും ഇടംപിടിച്ചത്. ചരിത്രം രേഖപ്പെടുത്തിയ ആ നടുക്കുന്ന കണക്കുകളെക്കാൾ തീക്ഷ്ണമാണ് അദ്ദേഹം ആവിഷ്കരിച്ച മനുഷ്യരുടെ ആത്മനൊമ്പരങ്ങൾ...”

അവതാരികയില്‍ ശ്രീ. മുസഫര്‍ അഹമ്മദ്:

“...1981ൽ തൃശൂരിൽ ബേബിയുടെ "നാടു​ഗദ്ദിക" കണ്ടതിന്റെ അനുഭവം ഓർത്തു കൊണ്ടാണ് ഫസൽ റഹ്മാന്റെ ഈ പുസ്തകം തുടങ്ങുന്നത്. ബേബി സ്വന്തമായിത്തന്നെ ഒരങ്ങായിരുന്നുവെന്ന യാഥാർഥ്യം ഈ തുടക്കവരികളിൽ നിന്നു തന്നെ വായനക്കാരന് ലഭിക്കും. ആഖ്യാനങ്ങളുടെ, വ്യാഖ്യാനങ്ങളുടെ, തിരിച്ചറിവുകളുടെ, തിരുത്തുകളുടെ ആ അരങ്ങിലേക്ക് വായനക്കാരെ ഈ പുസ്തകം കൊണ്ടു പോകുന്നു എന്നത് അങ്ങേയറ്റം പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യമാണ്. ബേബി മാഷുടെ "കനവി"ൽ ഒരിക്കലെങ്കിലും പോയവർക്ക് അവിടുത്തെ പാട്ടുകൾ കേൾക്കാൻ‌ ഇരുന്നവർക്ക് അറിവും അരങ്ങും ജീവിതവും കെട്ടു പിണഞ്ഞു കിടന്നത് കാണാതിരിക്കാനാകുമായിരുന്നില്ലല്ലോ.

നാടകങ്ങളായ നാടു​ഗദ്ദിക, കുഞ്ഞിമായിൻ എന്തായിരിക്കും പറഞ്ഞത്? നോവലുകളായ മാവേലിമന്റം, ബെസ്പുർക്കാന, ​ഗുഡ്ബൈ മലബാർ, ചലച്ചിത്രമായ ​ഗുഡ എന്നീ കെ.ജെ.ബേബിയുടെ ആഖ്യാന-സർ​ഗ ലോകങ്ങളിലേക്ക് അതിസൂക്ഷ്മമായി, അതിന്റെ വേരുകളിലേക്കും ആകാശങ്ങളിലേക്കും, ഒരേ പോലെ വെളിച്ചം വീഴ്ത്തുകയാണ് ഫസൽ റഹ്മാന്റെ ഈ പുസ്തകം. മലബാർ സംവാദത്തിൽ ആരും തുറക്കാത്ത ലോകമാണ് കെ.ജെ.ബേബി മലയാളിക്ക് മുൻപിൽ വെച്ചതെന്ന്  ​ഗ്രന്ഥകാരൻ അനുഭവത്തിലും ചരിത്രത്തിലും രാഷ്ട്രീയത്തിലും സൗന്ദര്യ-സാഹിത്യ ശാസ്ത്രത്തിലും ചവിട്ടി നിന്ന് ഈ താളുകളിൽ  അസന്നി​ഗ്ധമായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.”

Kurumulaku Manametturangunna Farovamar by Muzafer Ahammad

 ഉറങ്ങുന്ന ഫറോവമാരും ഉണരുന്ന ചരിത്രവും

യാത്രകൾ കേവലം ഭൂപടത്തിലൂടെയുള്ള സഞ്ചാരങ്ങളല്ല, മറിച്ച് അവ കാലത്തിനും സംസ്കാരങ്ങൾക്കും മുകളിലൂടെയുള്ള പര്യവേഷണങ്ങളാണ്. മുസഫർ അഹമ്മദിന്റെ കൃതികള്‍ അത്തരം പര്യവേഷണങ്ങളുടെ മികച്ച മാതൃകകളാണ്. 'കുരുമുളകു മണമേറ്റുറങ്ങുന്ന ഫറോവമാർ' എന്ന പുതിയ കൃതി, തലക്കെട്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ഈജിപ്ഷ്യൻ ഫറോവമാരുടെ മമ്മികൾക്കുള്ളിൽ കണ്ടെത്തിയ കേരളത്തിന്റെ കുരുമുളകുതരികളെ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുള്ള ഒരു ട്രാൻസ് നാഷണൽ ബന്ധത്തിന്റെ സുഗന്ധമുള്ള ഓർമ്മപ്പെടുത്തലായി കണ്ടെടുക്കുന്നു. കേവലം സ്മാരകങ്ങളെയും ചരിത്ര ശേഷിപ്പുകളെയും വർണിക്കുന്ന ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് വിവരണത്തിനപ്പുറം, ഈ കൃതി ഒരു പ്രതി-ആഖ്യാനം (Counter-narrative) ആയി മാറുന്നുണ്ട്. ഔദ്യോഗിക ചരിത്രരേഖകൾ മറച്ചുപിടിക്കുന്ന സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതത്തെയും, ഭരണകൂടങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചെടുക്കുന്ന പ്രതാപങ്ങൾക്കിടയിലെ പട്ടിണിയെയും പുസ്തകം സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിക്കുന്നു. നാഗിബ് മെഹ്ഫൂസിനെപ്പോലെയുള്ള സാഹിത്യ പ്രതിഭകളിലൂടെയും, മുസിരിസ് പാപ്പിറസ്സിലൂടെയും, സമകാലിക രാഷ്ട്രീയ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളിലൂടെയും കടന്നുപോകുന്ന ഈ യാത്രാവിവരണം, കേരളത്തെയും ഈജിപ്തിനെയും ഒരു ട്രാൻസ് കൾച്ചറൽ സംവാദത്തിൽ വിളക്കിച്ചേർക്കുന്നു. ചരിത്രം, രാഷ്ട്രീയം, ലിംഗപദവി, സാഹിത്യം തുടങ്ങി ബഹുമുഖ മാനങ്ങളിലൂടെ ഈജിപ്തിനെ പുനർവായിക്കുന്ന ഒരു സാംസ്കാരിക ഭൂപടമായി പ്രസ്തുത കൃതിയെ പരിഗണിക്കുകയാണ് ഇവിടെ.

മുസഫറിന്റെ ഈജിപ്ഷ്യൻ യാത്ര ആരംഭിക്കുന്നത് പൂർത്തിയാകാത്ത ഒരു സാംസ്കാരിക നിയോഗത്തിന്റെ വേദനയിൽ നിന്നാണ്. വിഖ്യാത അറബ്-ഇംഗ്ലീഷ് വിവർത്തകൻ ഡെനിസ് ജോൺസൺ ഡേവിസ്, നാഗിബ് മെഹ്ഫൂസിനെ നേരിൽ കാണാൻ അവസരമൊരുക്കിയിട്ടും അത് സാധിക്കാതെ പോയതിന്റെ നഷ്ടബോധം കാൽ നൂറ്റാണ്ടിനിപ്പുറം ഈ സഞ്ചാരമായി പരിണമിക്കുന്നു. 2006 -ല്‍ മെഹ് ഫൂസിന്റെയും, 2017-ല്‍ ഡെനിസിന്റെയും വിയോഗങ്ങള്‍ അതൊരു തീരാനഷ്ടമായി അവശേഷിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ വ്യക്തിപരമായ ഈ വേദനയ്ക്കൊപ്പം, ഡെനിസ് ജോൺസന്റെ രാഷ്ട്രീയമായ ദീർഘവീക്ഷണവും ഗ്രന്ഥകാരനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അറബ് വസന്ത വേളയിൽ ലോകം ആവേശഭരിതമായിരുന്നപ്പോൾ, മുസ്‍ലിം ബ്രദർഹുഡിന്റെ ഇടപെടൽ ആ വിപ്ലവത്തെ എങ്ങനെ വഴിതെറ്റിക്കുമെന്നും അത് ഒടുവിൽ ഒരു പട്ടാള ഭരണകൂടത്തിൽ ചെന്നുനിൽക്കുമെന്നും ഡെനിസ് മുൻകൂട്ടി കണ്ടിരുന്നു. തഹ്‌രീർ സ്ക്വയറിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ ഡെനിസിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ യാഥാർത്ഥ്യമായത് ഗ്രന്ഥകാരൻ കാണുന്നു. ഈ സാംസ്കാരിക രാഷ്ട്രീയ ബോധ്യങ്ങളിൽ നിന്നുകൊണ്ടാണ് പുസ്തകത്തിന്റെ തലക്കെട്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ, കുരുമുളകു മണക്കുന്ന ആ പുരാതനമായ കേരള-ഈജിപ്ത് ബന്ധങ്ങളിലേക്ക് ഗ്രന്ഥകാരൻ തന്റെ അന്വേഷണങ്ങൾ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നത്.

മുസിരിസ് പാപ്പിറസ് മുതൽ നൈൽ ജലതർക്കങ്ങൾ വരെ

മുസഫറിന്റെ ഈജിപ്ഷ്യൻ യാത്രകൾ കേവലം വർത്തമാനകാലത്തെ കാഴ്ചകളിലല്ല, മറിച്ച് സഹസ്രാബ്ദങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ള ചരിത്രരേഖകളിലാണ് വേരുകളാഴ്ത്തി നിൽക്കുന്നത്. ഇതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് 1980-ൽ കണ്ടെത്തിയ 'മുസിരിസ് പാപ്പിറസ്'. പൊതുവർഷം രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മുസിരിസിൽ നിന്നുള്ള ചരക്കുകൾ അലക്സാണ്ട്രിയയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നതിനായി ഒരു കച്ചവടക്കാരനും ബാങ്കറും തമ്മിലുണ്ടാക്കിയ ഈ കടൽവായ്പാ കരാറിനെ 'നമ്മുടെ ചരിത്രത്തിന്റെ എക്സ്-റേ സ്കാനിംഗ് ഷീറ്റ്' എന്നാണ് ഗ്രന്ഥകാരൻ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. എഴുതപ്പെട്ട സമുദ്രവ്യാപാര ചരിത്രത്തിന് ലഭിക്കാവുന്ന ഏറ്റവും ആധികാരികമായ ഈ രേഖ, കേരളത്തെയും ഈജിപ്തിനെയും ഒരു ആഗോള സാമ്പത്തിക ഭൂപടത്തിൽ അന്നേ വിളക്കിച്ചേർത്തിരുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിക്കുന്നു.

ഭൂതകാലത്തിലെ ഈ വിനിമയങ്ങളെ വർത്തമാനകാലത്തെ സങ്കീർണ്ണമായ രാഷ്ട്രീയ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളുമായി (Geopolitics) എഴുത്തുകാരൻ ഇണക്കിച്ചേർക്കുന്നുണ്ട്. ഈജിപ്തിന്റെ ജീവനാഡിയായ നൈൽ നദിയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണങ്ങൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. നൈൽ കേവലം വരദായിനിയായ ജലസ്രോതസ്സു മാത്രമല്ല, മറിച്ച് സുഡാൻ, എത്യോപ്യ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളുമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഭൌമരാഷ്ട്രീയ ജലതർക്കങ്ങളുടെയും സംഘര്‍ഷങ്ങളുടെയും നിമിത്തവുമാണെന്ന് അദ്ദേഹം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

സലാഹുദ്ദീൻ അയ്യൂബി പണികഴിപ്പിച്ച കോട്ടയുടെ ചരിത്രം വിവരിക്കുമ്പോഴും ഈ രാഷ്ട്രീയ ജാഗ്രത പ്രകടമാണ്. കുരിശുയുദ്ധ കാലത്തെ അതിജീവനത്തിനായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട 97 മീറ്റർ ആഴമുള്ള യൂസുഫ് കിണർ പോലുള്ള നിർമ്മിതികൾ, അധികാരം സംരക്ഷിക്കാൻ സ്വീകരിച്ചിരുന്ന ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ തന്ത്രങ്ങളെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. പൗരാണികമായ ഈ ജിയോപൊളിറ്റിക്കൽ തന്ത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് ആധുനിക കാലത്തെ നൈൽ ജലരാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കും ഗാസ അതിർത്തിയിലെ നയതന്ത്ര പ്രതിസന്ധികളിലേക്കും സഞ്ചാരിയുടെ കണ്ണ് പായുന്നു. ചരിത്രപരമായ തെളിവുകളെയും ഭൗമരാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളെയും കോർത്തിണക്കി ഈജിപ്ത് യാത്രയെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാഠപുസ്തകമായി ഈ കൃതി മാറ്റിയെടുക്കുന്നു.

പിരമിഡുകളും ഖലാസികളും

യാത്രാവിവരണം, മനുഷ്യാനുഭവങ്ങളുടെയും സാങ്കേതിക വിദ്യയുടെയും പരിണാമ ചരിത്രങ്ങളെ കുറിച്ചുള്ള അന്വേഷണമായി മാറുന്നത് കൌതുകകരമാണ്. ഈജിപ്തിലെ പിരമിഡുകളുടെ നിർമ്മാണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണങ്ങളിൽ ഗ്രന്ഥകാരൻ തന്റെ കേരളീയ പരിസരത്തെ സന്നിവേശിപ്പിക്കുന്നത് ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഗിസയിലെ പിരമിഡിൽ കൂറ്റൻ കല്ലുകൾ എത്തിക്കുന്ന രീതിയെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം ബേപ്പൂരിലെ മാപ്പിള ഖലാസികളെ ഓർത്തെടുക്കുന്നു. ഒരേ സാങ്കേതിക വിദ്യ ലോകത്തിന്റെ രണ്ട് ഭാഗങ്ങളിൽ എങ്ങനെ സമാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന നിരീക്ഷണം നരവംശശാസ്ത്രപരമായ (Anthropological) ഒരു വിനിമയമായി മാറുന്നു. മനുഷ്യന്റെ കായിക അധ്വാനവും ബുദ്ധിയും എങ്ങനെയാണ് മഹാത്ഭുതങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചത് എന്ന തിരിച്ചറിവാണിത്.

മരണത്തെ അനശ്വരമാക്കിയ ഈജിപ്ഷ്യൻ ജനതയുടെ ‘മമ്മിഫിക്കേഷൻ’ പ്രക്രിയയെ ഒരു സാംസ്കാരിക പരിണാമമായി (Cultural Evolution) അദ്ദേഹം വിലയിരുത്തുന്നു. രാജകുടുംബത്തിന് മാത്രം അവകാശപ്പെട്ട ഒന്നിൽനിന്ന് പണം നൽകാൻ കഴിയുന്ന ആർക്കും ചെയ്യാവുന്ന ഒന്നായി മമ്മിഫിക്കേഷൻ മാറിയ ചരിത്രം, ആ സമൂഹത്തിന്റെ സാമ്പത്തികവും സാംസ്കാരികവുമായ ജനാധിപത്യവൽക്കരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യരുടേത് മാത്രമല്ല, പത്തു ലക്ഷത്തിലധികം വരുന്ന പൂച്ചകളുടെയും പരുന്തുകളുടെയും മറ്റും മമ്മികൾ കണ്ടെത്തപ്പെട്ടത്, പ്രകൃതിയും മനുഷ്യനും തമ്മിലുള്ള പുരാതനമായ ആത്മീയ ബന്ധത്തെയും വിശ്വാസങ്ങളുടെ വികാസത്തെയും അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. ആധുനിക കാലത്തെ ഡി.എൻ.എ ടെസ്റ്റുകളും സ്കാനിംഗും ഈ പുരാതന ചരിത്രത്തിൽ പുതിയ വെളിച്ചം വീശുന്നത് ഈ വിഭാഗത്തിലെ മറ്റൊരു സുപ്രധാന നിരീക്ഷണമാണ്. 'ദ യങ്ങർ ലേഡി' എന്ന മമ്മി തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടതോടെ തൂത്തൻഖമന്റെ ജൈവിക മാതാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള പഴയ ധാരണകൾ തിരുത്തപ്പെടുന്നു. വിശ്വാസങ്ങളിൽ നിന്ന് ചരിത്രത്തിലേക്കും അവിടെ നിന്ന് ശാസ്ത്രീയമായ ആധികാരികതയിലേക്കുമുള്ള ഈ പരിണാമം ഗൗരവമാര്‍ന്ന ചരിത്രസമീപനമാണ്. ചരിത്രത്തെ ഒരു കെട്ടുകഥയായി കാണുന്നതിന് പകരം നിരന്തരം പുതുക്കപ്പെടുന്ന ഒരു വിജ്ഞാനശാഖയായി കാണുന്ന (Egyptology) സമീപനം, മധ്യകാല ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങള്‍ പോലും മിത്തുകളിലേക്ക് ഹിംസാത്മകമായി പരകായപ്പെടുത്തുന്ന ഇന്ത്യന്‍ സാഹചര്യത്തിനൊക്കെ (History vs Myth) ഒരു ചൂണ്ടുപലക ആകേണ്ടതാണ്.

യാത്രികനിലെ കവിയും വായനക്കാരനും

മുസഫർ അഹമ്മദിലെ യാത്രികൻ സഞ്ചരിക്കുന്നത് ഭൂപടങ്ങളിലൂടെ മാത്രമല്ല, ലോകസാഹിത്യത്തിന്റെ വിപുലമായ ഭാവനാലോകങ്ങളിലൂടെ കൂടിയാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓരോ നിരീക്ഷണത്തിനും ഒരു മികച്ച വായനക്കാരന്റെ (Well-read traveler) ബൗദ്ധികമായ തെളിച്ചവും ഒരു കവിയുടെ വൈകാരികമായ സ്പർശവുമുണ്ട്. വിഖ്യാത എഴുത്തുകാരൻ നാഗിബ് മെഹ്ഫൂസിനെ നേരിൽ കാണാൻ കഴിയാതെ പോയതിന്റെ നഷ്ടബോധത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ യാത്രയുടെ പൊരുൾ അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തുന്നത്. കെയ്‌റോയിലെ ജമാലിയ സ്ട്രീറ്റിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ മെഹ്ഫൂസിന്റെ കഥാപാത്രങ്ങളെയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മ്യൂസിയത്തിന് ഇനിയും പേരില്ല എന്നതിനെ കുറിച്ച് പറയുമ്പോള്‍ ‘അറബ് സാഹിത്യത്തില്‍ ഏറ്റവും കൂടുതല്‍ ഉള്ള അസംബന്ധം’ എന്ന പ്രമേയത്തെയും ഗ്രന്ഥകാരന്‍ സ്പര്‍ശിക്കുന്നു. മെഹ്ഫൂസിന്റെ രചനാരീതികളുടെയും സവിശേഷതകളുടെയും നിരീക്ഷണങ്ങളിലേക്കും മൗലികവാദികളുടെ വധശ്രമത്തില്‍ തളര്‍ന്നുപോയ അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ വലംകൈയ്യിനെ കുറിച്ചും ‘പിരമിഡുകളുടെ തലപ്പൊക്ക’മുള്ള ചെറുത്തുനില്പ്പിനെ കുറിച്ചും വിവരിക്കുന്നു. മെഹ്ഫൂസിനെ, വിശേഷിച്ചും ‘ഗബലാവിയുടെ മക്കള്‍’, വായിക്കാന്‍ തുടങ്ങുന്നവര്‍ക്ക്, മികച്ചൊരു പ്രവേശികയായിത്തീരുന്നുണ്ട് വിശാലമായ വായനാ സംസ്കാരമുള്ള എഴുത്തുകാരന്റെ പുസ്തകത്തിലെ ഈ പ്രഥമ അധ്യായം തന്നെ.

അലക്സാണ്ട്രിയ എന്ന നഗരത്തെ അദ്ദേഹം സമീപിക്കുന്നത് കോൺസ്റ്റന്റൈൻ കവാഫിയുടെയും ലോറൻസ് ഡുറലിന്റെയും വരികളിലൂടെയാണ്. അലക്സാണ്ട്രിയക്കാരനായ കവാഫിയെ ഗ്രീക്ക് കവിയായി മാത്രം കണ്ടിരുന്ന പഴയ ധാരണകളെ തിരുത്തിക്കൊണ്ട്, ആ നഗരത്തിന്റെ കോസ്മോപോളിറ്റൻ സ്വഭാവം അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിയുന്നു. "നൈലിന്റെ കടവുകളിൽ കെയ്‌റോ നഗരം കുളിച്ചു കയറുന്നു" എന്നതുപോലുള്ള പ്രയോഗങ്ങളിൽ മുസഫറിലെ കവി സജീവമായി നിൽക്കുന്നു. വരണ്ട ചരിത്രരേഖകളെ കവിത്വമുള്ള ഭാഷയിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുമ്പോഴാണ് ഈ യാത്രാവിവരണം ഒരു കലാസൃഷ്ടിയായി മാറുന്നത്.

ഈജിപ്തിലെ ചിത്രലിപിത്തൂണിലെ കിളികളെ കാണുമ്പോൾ, മലയാളത്തിലെ കിളിപ്പാട്ട് പാരമ്പര്യത്തെയും 'കിളിയെക്കൊണ്ട് കഥ പറയിക്കുന്ന' എഴുത്തുരീതിയെയും അദ്ദേഹം ഓർമ്മിക്കുന്നത് മികച്ച വായനക്കാരന്റെ ബൗദ്ധികമായ ഉൾക്കാഴ്ചയാണ്. ഷേക്സ്പിയറുടെ ആന്റണി ആൻഡ് ക്ലിയോപാട്ര മുതൽ അനിതാ തമ്പിയുടെ കവാഫി വിവർത്തനങ്ങൾ വരെ ഈ യാത്രയിൽ ബൗദ്ധിക സാന്നിധ്യങ്ങളായി കടന്നുവരുന്നു. ലോകസാഹിത്യകാരന്മാരുമായി മുസഫർ നടത്തുന്ന ഈ സംവാദം യാത്രയെ ഒരു ട്രാൻസ് കൾച്ചറൽ അനുഭവമാക്കി മാറ്റുന്നു.

ക്ലിയോപാട്രയും ചരിത്രത്തിന്റെ പക്ഷപാതവും

യാത്രാവിവരണങ്ങളിലെ രാഷ്ട്രീയ ബോധം പ്രകടമാകുന്നത് അത് ഔദ്യോഗിക ആഖ്യാനങ്ങളെ എങ്ങനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു എന്നതിലാണ്. ലോകത്തെങ്ങും എന്നപോലെ ഈജിപ്ഷ്യൻ ചരിത്രത്തിലും സ്ത്രീ അദൃശ്യവല്ക്കരിക്കപ്പെട്ടു. ഏഴ് ക്ലിയോപാട്രമാരുണ്ടായിട്ടും ലോകം ഒരാളെ മാത്രം ആഘോഷിക്കുന്നതിനെ പുരുഷാധിപത്യപരമായ ചരിത്രനിർമ്മിതിയായി ലേഖകന്‍ എടുത്തു പറയുന്നു. ചരിത്രം പുരുഷന്മാരാൽ നിറയുകയും സ്ത്രീകൾ മാഞ്ഞുപോകുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രതിഭാസത്തിന്റെ എതിരറ്റത്ത് മഹ്മൂദ് മുഖ്താര്‍ എന്ന ശില്‍പ്പി സ്വന്തം അമ്മയെ ചിത്രീകരിക്കുന്ന കലാസൃഷ്ടിയുണ്ട്: 'കർഷക സ്ത്രീ'യുടെ ശില്പത്തെ സ്ഫിങ്ക്സിനും പിരമിഡുകൾക്കും മുകളിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നതിലൂടെ സ്ത്രീത്വത്തിന്റെ അതിജീവനം എന്ന സാര്‍വ്വലൌകിക പ്രമേയം ഉന്നയിക്കപ്പെടുന്നു. സഹസ്രാബ്ദങ്ങള്‍ക്കപ്പുറത്തു നിന്ന്, ‘വാലി ഓഫ് ദ കിംഗ്സി’ല്‍ നിന്നെത്തിയ 18 ഫറോവമാരുടെയും നാല് രാജ്ഞിമാരുടെയും മമ്മികള്‍,  ഓര്‍മ്മയില്‍ നിന്ന് വരുന്ന കുന്തിരിക്ക ഗന്ധത്തില്‍ കണ്ടുനില്‍ക്കുന്ന വിവരണത്തെ, 2021-ലെ വിവാദമായ ‘ഫറോവമാരുടെ ഗോള്‍ഡന്‍ പരേഡ്’ ഘട്ടത്തില്‍ ദേശത്തിന്റെ ദാരിദ്ര്യം പോലുള്ള പ്രശ്നങ്ങളെ അവഗണിക്കുന്നതിനെതിരെയുള്ള ജനകീയ പ്രതിഷേധങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചതുമായി ഗ്രന്ഥകാരന്‍ ചേര്‍ത്തുവെക്കുന്നു. പൌരാണികതയുടെ ദൃശ്യപ്പൊലിമ രേഖപ്പെടുത്തുമ്പോഴും ‘മരണത്തിന് കുലീനതയുണ്ടെങ്കില്‍, ജീവിതത്തിനു അവകാശങ്ങളുമുണ്ട് എന്ന മുദ്രാവാക്യം വര്‍ത്തമാന യാഥാര്‍ത്ഥ്യത്തിലേക്കുള്ള ഉണര്‍ത്തലായി ഗ്രന്ഥകാരനെ മഥിക്കുന്നു.

അധികാരത്തിന്റെ ഹിംസാത്മകമായ ആഖ്യാനങ്ങളെ പൊളിച്ചെഴുതുന്ന 'ചരിത്രത്തിന്റെ പക്ഷപാതം' എന്ന നിരീക്ഷണം ഈ കൃതിയുടെ അന്തസ്സത്തയാണ്. രാജാക്കന്മാരുടെ സ്വത്തു സമ്പാദനത്തിന്റെ കഥകൾ തങ്കലിപികളിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടുമ്പോൾ, അവരെ കൊള്ളയടിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായ പാവപ്പെട്ട മനുഷ്യരുടെ കഥകൾ വെറും 'കുറ്റപത്രങ്ങളിൽ' മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നു എന്ന വൈരുധ്യം പ്രധാനമാണ്. ഫറോവമാരുടെ പ്രതാപം വർണ്ണിക്കുമ്പോഴും അതിനടിയിലെ മനുഷ്യരുടെ പട്ടിണിയെയും അധ്വാനത്തെയും ലേഖകന്‍ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. അധികാരപ്രയോഗം ജനനന്മയ്ക്കാണ് എന്ന ഭരണകൂട ആഖ്യാനങ്ങളെ ചാർളി ചാപ്ലിന്റെ 'ദ ഗ്രേറ്റ് ഡിക്റ്റേറ്ററുമായി' താരതമ്യം ചെയ്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം വിമർശിക്കുന്നു.

അലക്സാണ്ട്രിയയിലെ പ്രശസ്തമായ ലൈബ്രറിയുടെ നാശത്തെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുമ്പോൾ മുസഫര്‍ ഉപയോഗിക്കുന്ന 'തലമുറ ഹിംസ' (Generational Violence) എന്ന പ്രയോഗം വളരെ ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഒരു ജനതയുടെ അറിവിന്റെ ശേഖരങ്ങളെ തകർക്കുന്നതിലൂടെ അവരുടെ ഭാവിയെത്തന്നെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന ഈ പ്രവണതയെ ചൈനയിലെയും ഇറാഖിലെയും ശ്രീലങ്കയിലെയും നളന്ദയിലെയും നാസി ജര്‍മ്മനിയിലെയും പുസ്തകശാലകൾക്ക് നേരെയുണ്ടായ ആക്രമണങ്ങളുമായി അദ്ദേഹം വിളക്കിച്ചേർക്കുന്നു. അറിവിനെതിരെയുള്ള ആഗോള ഹിംസയുടെ രാഷ്ട്രീയമാണ് ഇവിടെ ശരവ്യമാകുന്നത്.

രാഷ്ട്രീയ ജാഗ്രതയും ബോധപൂർവ്വമായ ആന്ധ്യവും

വർത്തമാനകാല ഈജിപ്തിലെ രാഷ്ട്രീയ മുറിവുകളെ അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിയുന്നത് കെയ്‌റോയിലെ തഹ്‌രീർ സ്ക്വയറിൽ നിൽക്കുമ്പോഴാണ്. ഡെനിസ് ജോണ്‍സണ്‍ അന്നേ ഭയപ്പെട്ടപോലെ, അറബ് വസന്തത്തിന്റെ പ്രത്യാശകൾ എങ്ങനെയാണ് ഒരു പട്ടാള ഭരണകൂടത്തിന്റെ കരിനിഴലിൽ അസ്തമിച്ചതെന്ന് അദ്ദേഹം വേദനയോടെ നിരീക്ഷിക്കുന്നു. ഇന്ന് അവിടം ഒരു 'ഇൻഫെയ്മസ് സ്ക്വയർ' ആയി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഗാസയിലെ നരമേധത്തോടും റഫ അതിർത്തിയോടും ഈജിപ്ഷ്യൻ അധികൃതർ പുലർത്തുന്ന രാഷ്ട്രീയമായ നിസ്സംഗതയെയും അദ്ദേഹം തുറന്നുകാട്ടുന്നു. താമസിക്കുന്ന ഹോട്ടലിൽ വെച്ച് കണ്ടുമുട്ടിയ ഇസ്രായേലി തീർത്ഥാടകര്‍ (മലയാളി സംഘം) മറ്റൊരു ഞെട്ടല്‍ കാത്തുവെക്കുന്നു. ജറുസലേം സന്ദർശനം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങുന്ന സംഘം, തൊട്ടടുത്ത ഗാസയിൽ നടക്കുന്ന ഭീകരമായ നരമേധത്തെക്കുറിച്ച് പൂർണ്ണമായ അജ്ഞതയോ അല്ലെങ്കിൽ ബോധപൂർവ്വമായ ആന്ധ്യമോ (Political Blindness) പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത് എഴുത്തുകാരനെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു. ലോകം മുഴുവൻ ഗാസയ്ക്കായി വിലപിക്കുമ്പോഴും, അവിടെ സന്ദർശനം നടത്തിയവർക്ക് ഒന്നും കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല എന്നത് ഇസ്രായേൽ എത്രത്തോളം ശ്രദ്ധാപൂർവ്വമാണ് തങ്ങളുടെ അധിനിവേശ രാഷ്ട്രീയത്തെ മറച്ചുപിടിക്കാൻ 'അണ്ടർ കവർ' തുന്നുന്നത് എന്നതിന്റെ തെളിവായി ലേഖകന്‍ കാണുന്നു. ഈ ആന്ധ്യം കേവലം അറിവില്ലായ്മയല്ല, മറിച്ച് സാമ്രാജ്യത്വ ശക്തികൾ നിർമ്മിച്ചെടുക്കുന്ന കപട ആഖ്യാനങ്ങളിൽ സാധാരണ മനുഷ്യർ എങ്ങനെ കുടുങ്ങിപ്പോകുന്നു എന്നതിന്റെ ദൃഷ്ടാന്തമാണ്. ചരിത്രത്തിലെ മമ്മികളെയും സ്മാരകങ്ങളെയും വണങ്ങുന്നവർ വർത്തമാനകാലത്തെ മനുഷ്യരുടെ രോദനം കേൾക്കാതെ പോകുന്നത് യാത്രികനെ അസ്വസ്ഥനാക്കുന്നു.

ഉപസംഹാരം: കുരുമുളകിന്റെ രാഷ്ട്രീയ കർതൃത്വം

യാത്രാന്ത്യത്തില്‍ കെയ്‌റോയിലെ ഒരു കടയിൽ നിന്ന് ഒരു മണി കുരുമുളക് ചോദിച്ചുവാങ്ങി തന്റെ തുണിസഞ്ചിയിലെ ‘ലോക്കറിൽ’ സൂക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെയാണ്  എഴുത്തുകാരൻ തന്റെ വേരുകളിലേക്ക് തിരിച്ചുപോകുന്നത്. മൂവായിരം വർഷങ്ങൾക്കപ്പുറം ഫറോവമാരുടെ മമ്മികൾക്കൊപ്പം അടക്കം ചെയ്യപ്പെട്ട അതേ 'കറുത്ത പൊന്ന്' തന്റെ വിരലുകൾക്കിടയിൽ വിശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ചരിത്രം ഒരു വൃത്തം പൂർത്തിയാക്കുന്നു. കൊളോണിയൽ അധിനിവേശങ്ങളുടെയും ആഗോള വാണിജ്യത്തിന്റെയും ചോരക്കഥകളിൽ കുരുമുളകിന് വലിയൊരു രാഷ്ട്രീയ കർതൃത്വമുണ്ട് (Agency) എന്ന തിരിച്ചറിവോടെയാണ് ഈ യാത്രയുടെ സാംസ്കാരിക ലക്ഷ്യം സഫലമാകുന്നത്. ഈജിപ്തിനെ കേരളവുമായി കുരുമുളകിലൂടെ ബന്ധിപ്പിച്ച് തുടങ്ങിയ യാത്ര, വർത്തമാനകാലത്തെ ഗാസയുടെയും തഹ്‌രീർ സ്ക്വയറിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളിൽ അവസാനിക്കുമ്പോൾ അത് കേവലം ഒരു യാത്രാവിവരണമല്ലാതായി മാറുന്നു. അത് ചരിത്രത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി വായിക്കാനും, അധികാരത്തിന്റെ ആഖ്യാനങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യാനും, മനുഷ്യത്വത്തിന്റെ പക്ഷം ചേർന്നുനിൽക്കാനും വായനക്കാരനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഉജ്ജ്വലമായ സാംസ്കാരിക രേഖയാണ്. മികച്ച വായനക്കാരനും കവിയും രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകനും ഒത്തുചേരുമ്പോള്‍ യാത്രാവിവരണം എന്നത് അതിരുകള്‍ ഭേദിക്കുന്ന (genre-defying) സാംസ്കാരിക വ്യവഹാരമായി മാറുകയാണ്‌.

ഈ വായനാനുഭവത്തോട് വ്യക്തിപരമായ ഒരനുഭവം കൂടി ചേര്‍ത്തുവെക്കുന്നത്, യാത്രാവിവരണ സാഹിത്യത്തിന്റെ മറ്റൊരു ദൌത്യത്തെ കൂടി വെളിപ്പെടുത്തും എന്ന് കരുതട്ടെ: സഞ്ചാരങ്ങൾ എപ്പോഴും പൂർണ്ണമാകണമെന്നില്ല; ചിലപ്പോൾ ശാരീരികമായ പരിമിതികൾ നമ്മുടെ കാഴ്ചകളെ തടയാറുണ്ട്. ഈജിപ്ത് സന്ദർശന വേളയിൽ, കടുത്ത ക്ലോസ്‌ട്രോഫോബിയ കാരണമായി കുഫുവിന്റെ പിരമിഡിനകത്തെ ഇടുങ്ങിയ അറകളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാനാകാതെ പുറത്തുനില്‍ക്കേണ്ടി വന്ന അനുഭവമുണ്ട് ഈ ലേഖകന്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആ വിശദാംശങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള മുസഫർ അഹമ്മദിന്റെ വിവരണങ്ങൾ ഏറെ നഷ്ടബോധത്തോടെയും എന്നാൽ വലിയ കൗതുകത്തോടെയുമാണ് വായിച്ചുതീർത്തത്. നേരിൽ കാണാൻ കഴിയാതെ പോയ ആ കാഴ്ചകളെ ഒരു വായനക്കാരൻ എന്ന നിലയിൽ ഗ്രന്ഥകാരന്റെ വാക്കുകളിലൂടെ പുനർസൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. മികച്ച യാത്രാവിവരണം വായനക്കാരന് നൽകുന്ന ഏറ്റവും വലിയ സമ്മാനം ഇത്തരമൊരു ‘പരോക്ഷാനുഭവം' (vicarious experience) കൂടിയാണ്.

Rahasya Bhookhandangal (Novella) by Sajini S

 ട്രോമകളുടെ ആര്‍ക്കൈവ്

പിതൃസ്വരൂപത്തെ തേടുന്ന അന്വേഷണം ലോകജ്ഞാനത്തിന്റെയും ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെയും പുതിയ ഭൂഖണ്ഡങ്ങളിലേക്കുള്ള യാനമായി മാറുക എന്നത് ഇതിഹാസകാലം മുതലുള്ള സാഹിതീയ മാര്‍ഗ്ഗമാണ്. പ്രായേണ വമ്പന്‍ ആഖ്യാനങ്ങളുടെ ഭൂമികയാകുന്ന ഈ രൂപത്തെ ഒരു നോവെല്ലയിലേക്ക് പരുവപ്പെടുത്തുമ്പോള്‍, ആഖ്യാന ധാരകളെ ഒന്നിനെയും വേണ്ടുംവിധം പിന്തുടരാന്‍ കഴിയാത്ത, ധ്വനിസാന്ദ്രതയുടെ അമിത പ്രയോഗത്തില്‍ ഊന്നേണ്ടുന്ന  വിപര്യയം വന്നുപെട്ടേക്കാം. വൈയക്തികവും ചരിത്രപരവുമായ ട്രോമകളുടെ അതീവ ന്യൂനോക്തിയിലുള്ള സാന്ദ്രീകരണത്തില്‍ വ്യാഖ്യാന സാധ്യത വര്‍ദ്ധിച്ചേക്കാമെങ്കിലും പാത്രസൃഷ്ടിയുടെയും ഇതര ഫിക് ഷനല്‍ ആനന്ദങ്ങളുടെയും ഇടം ബലികഴിക്കപ്പെടാം. ഇതൊരു അപകട മേഖലയാണ് – സര്‍ഗ്ഗസിദ്ധിയുടെ ധാരാളിത്തം കൊണ്ടുമാത്രം തെന്നിവീഴാതെ രക്ഷപെടാനാകുന്ന ഇടം. അരനൂറ്റാണ്ടു നീളുന്ന കഥാകാലത്തിന്റെയും അതിനപ്പുറവും നീളുന്ന സ്മൃതികാലത്തിന്റെയും അനുഭവലോകം ഒന്നെത്തിനോക്കാന്‍ പോലും വേണ്ടത്ര വ്യാപ്തിയല്ല എസ്. സജിനി എഴുതിയ തൊണ്ണൂറു പേജില്‍ താഴെ മാത്രം ദൈര്‍ഘ്യമുള്ള ‘രഹസ്യ ഭൂഖണ്ഡങ്ങള്‍’ എന്ന നോവെല്ലയില്‍ ഉള്ളത്. എങ്കിലും ഭാവതീവ്രമായ ഭാഷയുടെ കരുത്തില്‍ എഴുത്തുകാരി വലിയൊരളവ് ഈ പരിമിതി മറികടക്കുന്നുണ്ട്.

ജാതിയും മതവും നിറവും ചുറ്റിവരിയുന്ന മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ കുരുക്കുകളെ കുറിച്ച് ഓര്‍മ്മിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് ആമുഖത്തില്‍ത്തന്നെ എഴുത്തുകാരി വായനക്കാരെ നേരിടുന്നത്. ഈ അരികുവല്‍ക്കരണ ശക്തികളുടെ വിളയാട്ടം പിതൃദായമായിത്തന്നെ കിട്ടിയവളാണ് ആഖ്യാതാവ്. കവിയും കമ്യൂണിസ്റ്റും ചിലരുടെയൊക്കെ ഭാഷ്യങ്ങളില്‍ നക്സലൈറ്റും ആയിരുന്ന പിതാവിനെ കുറിച്ചുള്ള അന്വേഷണം, നോവലിന്റെ ഉള്ളടക്കത്തില്‍ നിറയുന്ന വ്യത്യസ്ത കഥാപാത്രങ്ങളിലേക്കും അവര്‍ കടന്നുപോകുന്ന വൈയക്തികവും ചരിത്രപരവുമായ ട്രോമകളിലേക്കും ഒന്നിന് പിറകെ ഒന്നായി നീങ്ങുന്നു. കവികള്‍, ശില്‍പ്പികള്‍, ശില്‍പ്പിയുടെ മോഡല്‍, ചിത്രകാരന്മാര്‍, ചിത്രവേല ചെയ്യുന്നവര്‍, ഒറ്റപ്പെട്ടവര്‍, തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെട്ടവര്‍, ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവര്‍, മനസ്സിന്റെ പിടി വിട്ടുപോയവര്‍, അഗമ്യഗമനത്തിന്റെ നാനാമുഖങ്ങള്‍, പിതൃത്വം അടിച്ചേല്‍പ്പിക്കപ്പെട്ടവന്‍, പെടുപിറവിയുടെ പരാജയ ബോധം വേട്ടയാടുന്നവന്‍, ചരിത്രം കൊണ്ട് മുറിവേറ്റവര്‍, സ്വയം പ്രഖ്യാപിത അഭയാര്‍ഥികള്‍, ലിംഗസ്വത്വത്തിന്റെ തടവില്‍ പെട്ടുപോയ പെണ്‍ജന്മങ്ങള്‍, മത- ജാതി വിഭാഗീയതകള്‍ കൊണ്ട് ഭ്രാന്തെടുത്തവര്‍, അതേ ഭ്രാന്തിന്റെ ഇരകളായി ഒടുങ്ങുകയോ തകര്‍ന്നുപോകുകയോ ചെയ്യുന്നവര്‍ ... അന്വേഷണത്തില്‍ കണ്ടുമുട്ടുന്ന/ അറിയാനിടവരുന്ന മുഖങ്ങള്‍ ഒട്ടേറെയാണ്. ഒരു ചെറുനോവലിനു താങ്ങാനാവുന്നതില്‍ കൂടുതലുള്ള ഈ പാത്രവ്യാപ്തിക്കിടയിലും ചില മുഖങ്ങള്‍ വായനക്കാരെ പിടികൂടുക തന്നെ ചെയ്യും. പാപ പുണ്യങ്ങളില്‍ വിശ്വസിക്കായ്ക കൊണ്ട് മുന്‍ജന്മത്തിലെ പാപഫലം എന്ന വിവേചന ന്യായീകരണത്തെ അക്ഷരങ്ങള്‍ കൊണ്ട് എതിര്‍ക്കാന്‍ മുതിരുന്ന, കാലത്തിനു മുമ്പേ നടന്ന അച്ഛന്‍ കഥാപാത്രം, ‘കവി സഖാവ്’, യുദ്ധവാര്‍ത്തകള്‍ നാട്ടിലെത്തിച്ച പഴയ റേഡിയോയിലൂടെ ‘യോദ്ധാവായി തിളങ്ങി’. അച്ഛന്റെ ഡയറിയാണ് ആഖ്യാതാവിന്റെ അന്വേഷണങ്ങളുടെ തൊടുത്തുവിടല്‍ ആവുന്നതും. കലയുടെ ഉന്മാദത്തിനും ബുദ്ധിഭ്രമത്തിന്റെ നിലയില്ലായ്മക്കും ഇടയില്‍ നഷ്ടപ്പെടുന്ന ജോസ്, അയാള്‍ക്ക് മോഡല്‍ ആയും അന്യമതക്കാരന്‍ തങ്ങളുടെ ദൈവങ്ങളുടെ രൂപം കൊത്തുന്നതില്‍ വിറളി പൂണ്ട വേട്ടക്കാര്‍ക്ക് അവരുടെ ഉന്മാദം തീര്‍ക്കാനുള്ള പെണ്ണുടല്‍ ആയും ഒടുങ്ങുന്ന ആനി, വല്യപ്പന്റെ മകനും അപ്പന്റെ സഹോദരനുമെന്ന വിചിത്ര വിധിയില്‍ വീര്‍പ്പുമുട്ടുന്ന സെബാന്‍ തുടങ്ങിയര്‍ അക്കൂട്ടത്തില്‍ പെടും.

‘വിഭജനം’ എന്ന പ്രമേയം ഇന്ത്യാ-പാക് വിഭജനത്തിന്റെയും ബംഗ്ലാദേശ് വിമോചനത്തിന്റെയും ഇന്ത്യ-പാക്‌ യുദ്ധത്തിന്റെയും ചരിത്ര ഭാരങ്ങളിലൂടെ മാത്രമല്ല, പാക്കിസ്ഥാനി അമ്മയുടെയും ഇന്ത്യന്‍ അച്ഛന്റെയും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട മകളായ, ‘രണ്ടു രാജ്യങ്ങളിലും എകയാക്കപ്പെട്ട’ കൃതികയുടെ വേരന്വേഷണത്തിലൂടെയും നോവലില്‍ ഇടം പിടിക്കുന്നു. ഇതേ ചരിത്ര ബദ്ധത, കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാര്‍ട്ടിയുടെ പിളര്‍പ്പായി കവി സഖാവിനെ വേട്ടയാടുന്നു. ‘ദളിതനും ക്രിസ്ത്യാനിയും ഈഴവനും മാറുമറയ്ക്കാത്ത സ്ത്രീകളും ചെളിപുരണ്ട പൂണൂല്‍ധാരികളും’ കാവല്‍ നില്‍ക്കുന്ന ചരിത്രത്തിന്റെ താണ്ഡവം, വിവേചനങ്ങളായും സ്ത്രീവിരുദ്ധതയായും തുടരുന്നത് നോവല്‍ നിരീക്ഷിക്കുന്നു. ‘അറിയപ്പെടാത്ത ചിത്രകാരി’ ആയിരുന്ന റാഹേലമ്മായി, രക്ഷകരാരും വരാനില്ലാതെ ‘കുത്തിയിരിക്കുന്ന അര ഡസന്‍ പെണ്ണുങ്ങള്‍’ മാത്രമുള്ള ഒറ്റപ്പെട്ട വീട്, എല്ലാ വിഭാഗീയ ഉന്മാദങ്ങളുടെയും ഒടുവിലത്തെ യുദ്ധഭൂമി പെണ്ണുടലാണ് എന്ന ന്യായേണ ‘ദൈവം നട്ട പെരുവിരലില്‍ നിന്ന് മുലഞെട്ടുകള്‍ വരെ രൂപം പ്രാപിച്ച നഗ്നശരീരം മാത്രമായിരുന്ന ആനി’ തുടങ്ങി ചുരുങ്ങിയ സൂചനകളിലൂടെ നോവലില്‍ കോറിയിടുന്ന ലോകം ഫലത്തില്‍ ഏറെ വിശാലമാണ്.

ഭഷാപ്രയോഗത്തിലെ ഭാവഗീതസാന്ദ്രത ഏറെ പ്രകടമാകുന്ന സന്ദര്‍ഭങ്ങളുണ്ട്. സൂചികളും ട്യൂബുകളും ഉടലില്‍ കൊരുക്കപ്പെടുന്ന രോഗിയുടെ അബോധത്തില്‍ ‘പച്ചപ്പുല്‍ച്ചാടിയുടെ കൂത്താടലിന്റെ ആഹ്ളാദപ്പെരുമ’യും ‘നറുനീണ്ടിക്കിഴങ്ങിന്റെ കിണറാഴത്തണു’പ്പും മേളിക്കുന്നു. കുടുംബത്തകര്‍ച്ച ‘പലപല ഏടുകളിലായി ഒരേ വീട്ടില്‍ ചിതറിക്കിടന്ന’ കഥാപാത്രങ്ങളാകുന്നു. നോവെല്ല രൂപത്തിന്റെ ശില്‍പ്പ ഭാവമായ ജമ്പ്-കട്ട്‌ രീതിയിലുള്ള ചെറു ഖണ്ഡങ്ങള്‍ക്ക് നല്‍കിയ ഉപശീര്‍ഷകങ്ങള്‍ മറ്റൊരു ഉദാഹരണമാണ്: ‘ഓര്‍മ്മകളുടെ വിഭജനം’, ‘തലച്ചോറിനുള്ളിലെ റൂട്ട്മാപ്പ്’, ‘ഏകാകിയായ ഒരാളുടെ മീന്‍പിടിത്തം’, ‘കുത്തിയിരിക്കുന്ന പെണ്ണുങ്ങളും മധുരക്കള്ളും’, ‘ദൈവപ്പുരയിലെ നഗ്നശില്‍പ്പം’ തുടങ്ങിയ ദീപ്തവും ശക്തവുമായ പ്രയോഗങ്ങള്‍ പുസ്തകത്തില്‍ ഉടനീളം നാം വായിക്കുന്നു.