Kurumulaku Manametturangunna Farovamar by Muzafer Ahammad

 ഉറങ്ങുന്ന ഫറോവമാരും ഉണരുന്ന ചരിത്രവും

യാത്രകൾ കേവലം ഭൂപടത്തിലൂടെയുള്ള സഞ്ചാരങ്ങളല്ല, മറിച്ച് അവ കാലത്തിനും സംസ്കാരങ്ങൾക്കും മുകളിലൂടെയുള്ള പര്യവേഷണങ്ങളാണ്. മുസഫർ അഹമ്മദിന്റെ കൃതികള്‍ അത്തരം പര്യവേഷണങ്ങളുടെ മികച്ച മാതൃകകളാണ്. 'കുരുമുളകു മണമേറ്റുറങ്ങുന്ന ഫറോവമാർ' എന്ന പുതിയ കൃതി, തലക്കെട്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ഈജിപ്ഷ്യൻ ഫറോവമാരുടെ മമ്മികൾക്കുള്ളിൽ കണ്ടെത്തിയ കേരളത്തിന്റെ കുരുമുളകുതരികളെ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുള്ള ഒരു ട്രാൻസ് നാഷണൽ ബന്ധത്തിന്റെ സുഗന്ധമുള്ള ഓർമ്മപ്പെടുത്തലായി കണ്ടെടുക്കുന്നു. കേവലം സ്മാരകങ്ങളെയും ചരിത്ര ശേഷിപ്പുകളെയും വർണിക്കുന്ന ഒരു ടൂറിസ്റ്റ് വിവരണത്തിനപ്പുറം, ഈ കൃതി ഒരു പ്രതി-ആഖ്യാനം (Counter-narrative) ആയി മാറുന്നുണ്ട്. ഔദ്യോഗിക ചരിത്രരേഖകൾ മറച്ചുപിടിക്കുന്ന സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതത്തെയും, ഭരണകൂടങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചെടുക്കുന്ന പ്രതാപങ്ങൾക്കിടയിലെ പട്ടിണിയെയും പുസ്തകം സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിക്കുന്നു. നാഗിബ് മെഹ്ഫൂസിനെപ്പോലെയുള്ള സാഹിത്യ പ്രതിഭകളിലൂടെയും, മുസിരിസ് പാപ്പിറസ്സിലൂടെയും, സമകാലിക രാഷ്ട്രീയ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളിലൂടെയും കടന്നുപോകുന്ന ഈ യാത്രാവിവരണം, കേരളത്തെയും ഈജിപ്തിനെയും ഒരു ട്രാൻസ് കൾച്ചറൽ സംവാദത്തിൽ വിളക്കിച്ചേർക്കുന്നു. ചരിത്രം, രാഷ്ട്രീയം, ലിംഗപദവി, സാഹിത്യം തുടങ്ങി ബഹുമുഖ മാനങ്ങളിലൂടെ ഈജിപ്തിനെ പുനർവായിക്കുന്ന ഒരു സാംസ്കാരിക ഭൂപടമായി പ്രസ്തുത കൃതിയെ പരിഗണിക്കുകയാണ് ഇവിടെ.

മുസഫറിന്റെ ഈജിപ്ഷ്യൻ യാത്ര ആരംഭിക്കുന്നത് പൂർത്തിയാകാത്ത ഒരു സാംസ്കാരിക നിയോഗത്തിന്റെ വേദനയിൽ നിന്നാണ്. വിഖ്യാത അറബ്-ഇംഗ്ലീഷ് വിവർത്തകൻ ഡെനിസ് ജോൺസൺ ഡേവിസ്, നാഗിബ് മെഹ്ഫൂസിനെ നേരിൽ കാണാൻ അവസരമൊരുക്കിയിട്ടും അത് സാധിക്കാതെ പോയതിന്റെ നഷ്ടബോധം കാൽ നൂറ്റാണ്ടിനിപ്പുറം ഈ സഞ്ചാരമായി പരിണമിക്കുന്നു. 2006 -ല്‍ മെഹ് ഫൂസിന്റെയും, 2017-ല്‍ ഡെനിസിന്റെയും വിയോഗങ്ങള്‍ അതൊരു തീരാനഷ്ടമായി അവശേഷിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ വ്യക്തിപരമായ ഈ വേദനയ്ക്കൊപ്പം, ഡെനിസ് ജോൺസന്റെ രാഷ്ട്രീയമായ ദീർഘവീക്ഷണവും ഗ്രന്ഥകാരനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. അറബ് വസന്ത വേളയിൽ ലോകം ആവേശഭരിതമായിരുന്നപ്പോൾ, മുസ്‍ലിം ബ്രദർഹുഡിന്റെ ഇടപെടൽ ആ വിപ്ലവത്തെ എങ്ങനെ വഴിതെറ്റിക്കുമെന്നും അത് ഒടുവിൽ ഒരു പട്ടാള ഭരണകൂടത്തിൽ ചെന്നുനിൽക്കുമെന്നും ഡെനിസ് മുൻകൂട്ടി കണ്ടിരുന്നു. തഹ്‌രീർ സ്ക്വയറിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ ഡെനിസിന്റെ ഈ വാക്കുകൾ യാഥാർത്ഥ്യമായത് ഗ്രന്ഥകാരൻ കാണുന്നു. ഈ സാംസ്കാരിക രാഷ്ട്രീയ ബോധ്യങ്ങളിൽ നിന്നുകൊണ്ടാണ് പുസ്തകത്തിന്റെ തലക്കെട്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് പോലെ, കുരുമുളകു മണക്കുന്ന ആ പുരാതനമായ കേരള-ഈജിപ്ത് ബന്ധങ്ങളിലേക്ക് ഗ്രന്ഥകാരൻ തന്റെ അന്വേഷണങ്ങൾ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നത്.

മുസിരിസ് പാപ്പിറസ് മുതൽ നൈൽ ജലതർക്കങ്ങൾ വരെ

മുസഫറിന്റെ ഈജിപ്ഷ്യൻ യാത്രകൾ കേവലം വർത്തമാനകാലത്തെ കാഴ്ചകളിലല്ല, മറിച്ച് സഹസ്രാബ്ദങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ള ചരിത്രരേഖകളിലാണ് വേരുകളാഴ്ത്തി നിൽക്കുന്നത്. ഇതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് 1980-ൽ കണ്ടെത്തിയ 'മുസിരിസ് പാപ്പിറസ്'. പൊതുവർഷം രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മുസിരിസിൽ നിന്നുള്ള ചരക്കുകൾ അലക്സാണ്ട്രിയയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നതിനായി ഒരു കച്ചവടക്കാരനും ബാങ്കറും തമ്മിലുണ്ടാക്കിയ ഈ കടൽവായ്പാ കരാറിനെ 'നമ്മുടെ ചരിത്രത്തിന്റെ എക്സ്-റേ സ്കാനിംഗ് ഷീറ്റ്' എന്നാണ് ഗ്രന്ഥകാരൻ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. എഴുതപ്പെട്ട സമുദ്രവ്യാപാര ചരിത്രത്തിന് ലഭിക്കാവുന്ന ഏറ്റവും ആധികാരികമായ ഈ രേഖ, കേരളത്തെയും ഈജിപ്തിനെയും ഒരു ആഗോള സാമ്പത്തിക ഭൂപടത്തിൽ അന്നേ വിളക്കിച്ചേർത്തിരുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം നിരീക്ഷിക്കുന്നു.

ഭൂതകാലത്തിലെ ഈ വിനിമയങ്ങളെ വർത്തമാനകാലത്തെ സങ്കീർണ്ണമായ രാഷ്ട്രീയ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളുമായി (Geopolitics) എഴുത്തുകാരൻ ഇണക്കിച്ചേർക്കുന്നുണ്ട്. ഈജിപ്തിന്റെ ജീവനാഡിയായ നൈൽ നദിയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണങ്ങൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. നൈൽ കേവലം വരദായിനിയായ ജലസ്രോതസ്സു മാത്രമല്ല, മറിച്ച് സുഡാൻ, എത്യോപ്യ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളുമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഭൌമരാഷ്ട്രീയ ജലതർക്കങ്ങളുടെയും സംഘര്‍ഷങ്ങളുടെയും നിമിത്തവുമാണെന്ന് അദ്ദേഹം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.

സലാഹുദ്ദീൻ അയ്യൂബി പണികഴിപ്പിച്ച കോട്ടയുടെ ചരിത്രം വിവരിക്കുമ്പോഴും ഈ രാഷ്ട്രീയ ജാഗ്രത പ്രകടമാണ്. കുരിശുയുദ്ധ കാലത്തെ അതിജീവനത്തിനായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട 97 മീറ്റർ ആഴമുള്ള യൂസുഫ് കിണർ പോലുള്ള നിർമ്മിതികൾ, അധികാരം സംരക്ഷിക്കാൻ സ്വീകരിച്ചിരുന്ന ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ തന്ത്രങ്ങളെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. പൗരാണികമായ ഈ ജിയോപൊളിറ്റിക്കൽ തന്ത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് ആധുനിക കാലത്തെ നൈൽ ജലരാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കും ഗാസ അതിർത്തിയിലെ നയതന്ത്ര പ്രതിസന്ധികളിലേക്കും സഞ്ചാരിയുടെ കണ്ണ് പായുന്നു. ചരിത്രപരമായ തെളിവുകളെയും ഭൗമരാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളെയും കോർത്തിണക്കി ഈജിപ്ത് യാത്രയെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാഠപുസ്തകമായി ഈ കൃതി മാറ്റിയെടുക്കുന്നു.

പിരമിഡുകളും ഖലാസികളും

യാത്രാവിവരണം, മനുഷ്യാനുഭവങ്ങളുടെയും സാങ്കേതിക വിദ്യയുടെയും പരിണാമ ചരിത്രങ്ങളെ കുറിച്ചുള്ള അന്വേഷണമായി മാറുന്നത് കൌതുകകരമാണ്. ഈജിപ്തിലെ പിരമിഡുകളുടെ നിർമ്മാണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണങ്ങളിൽ ഗ്രന്ഥകാരൻ തന്റെ കേരളീയ പരിസരത്തെ സന്നിവേശിപ്പിക്കുന്നത് ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. ഗിസയിലെ പിരമിഡിൽ കൂറ്റൻ കല്ലുകൾ എത്തിക്കുന്ന രീതിയെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം ബേപ്പൂരിലെ മാപ്പിള ഖലാസികളെ ഓർത്തെടുക്കുന്നു. ഒരേ സാങ്കേതിക വിദ്യ ലോകത്തിന്റെ രണ്ട് ഭാഗങ്ങളിൽ എങ്ങനെ സമാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന നിരീക്ഷണം നരവംശശാസ്ത്രപരമായ (Anthropological) ഒരു വിനിമയമായി മാറുന്നു. മനുഷ്യന്റെ കായിക അധ്വാനവും ബുദ്ധിയും എങ്ങനെയാണ് മഹാത്ഭുതങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചത് എന്ന തിരിച്ചറിവാണിത്.

മരണത്തെ അനശ്വരമാക്കിയ ഈജിപ്ഷ്യൻ ജനതയുടെ ‘മമ്മിഫിക്കേഷൻ’ പ്രക്രിയയെ ഒരു സാംസ്കാരിക പരിണാമമായി (Cultural Evolution) അദ്ദേഹം വിലയിരുത്തുന്നു. രാജകുടുംബത്തിന് മാത്രം അവകാശപ്പെട്ട ഒന്നിൽനിന്ന് പണം നൽകാൻ കഴിയുന്ന ആർക്കും ചെയ്യാവുന്ന ഒന്നായി മമ്മിഫിക്കേഷൻ മാറിയ ചരിത്രം, ആ സമൂഹത്തിന്റെ സാമ്പത്തികവും സാംസ്കാരികവുമായ ജനാധിപത്യവൽക്കരണത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യരുടേത് മാത്രമല്ല, പത്തു ലക്ഷത്തിലധികം വരുന്ന പൂച്ചകളുടെയും പരുന്തുകളുടെയും മറ്റും മമ്മികൾ കണ്ടെത്തപ്പെട്ടത്, പ്രകൃതിയും മനുഷ്യനും തമ്മിലുള്ള പുരാതനമായ ആത്മീയ ബന്ധത്തെയും വിശ്വാസങ്ങളുടെ വികാസത്തെയും അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. ആധുനിക കാലത്തെ ഡി.എൻ.എ ടെസ്റ്റുകളും സ്കാനിംഗും ഈ പുരാതന ചരിത്രത്തിൽ പുതിയ വെളിച്ചം വീശുന്നത് ഈ വിഭാഗത്തിലെ മറ്റൊരു സുപ്രധാന നിരീക്ഷണമാണ്. 'ദ യങ്ങർ ലേഡി' എന്ന മമ്മി തിരിച്ചറിയപ്പെട്ടതോടെ തൂത്തൻഖമന്റെ ജൈവിക മാതാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള പഴയ ധാരണകൾ തിരുത്തപ്പെടുന്നു. വിശ്വാസങ്ങളിൽ നിന്ന് ചരിത്രത്തിലേക്കും അവിടെ നിന്ന് ശാസ്ത്രീയമായ ആധികാരികതയിലേക്കുമുള്ള ഈ പരിണാമം ഗൗരവമാര്‍ന്ന ചരിത്രസമീപനമാണ്. ചരിത്രത്തെ ഒരു കെട്ടുകഥയായി കാണുന്നതിന് പകരം നിരന്തരം പുതുക്കപ്പെടുന്ന ഒരു വിജ്ഞാനശാഖയായി കാണുന്ന (Egyptology) സമീപനം, മധ്യകാല ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങള്‍ പോലും മിത്തുകളിലേക്ക് ഹിംസാത്മകമായി പരകായപ്പെടുത്തുന്ന ഇന്ത്യന്‍ സാഹചര്യത്തിനൊക്കെ (History vs Myth) ഒരു ചൂണ്ടുപലക ആകേണ്ടതാണ്.

യാത്രികനിലെ കവിയും വായനക്കാരനും

മുസഫർ അഹമ്മദിലെ യാത്രികൻ സഞ്ചരിക്കുന്നത് ഭൂപടങ്ങളിലൂടെ മാത്രമല്ല, ലോകസാഹിത്യത്തിന്റെ വിപുലമായ ഭാവനാലോകങ്ങളിലൂടെ കൂടിയാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓരോ നിരീക്ഷണത്തിനും ഒരു മികച്ച വായനക്കാരന്റെ (Well-read traveler) ബൗദ്ധികമായ തെളിച്ചവും ഒരു കവിയുടെ വൈകാരികമായ സ്പർശവുമുണ്ട്. വിഖ്യാത എഴുത്തുകാരൻ നാഗിബ് മെഹ്ഫൂസിനെ നേരിൽ കാണാൻ കഴിയാതെ പോയതിന്റെ നഷ്ടബോധത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ യാത്രയുടെ പൊരുൾ അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തുന്നത്. കെയ്‌റോയിലെ ജമാലിയ സ്ട്രീറ്റിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ മെഹ്ഫൂസിന്റെ കഥാപാത്രങ്ങളെയും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മ്യൂസിയത്തിന് ഇനിയും പേരില്ല എന്നതിനെ കുറിച്ച് പറയുമ്പോള്‍ ‘അറബ് സാഹിത്യത്തില്‍ ഏറ്റവും കൂടുതല്‍ ഉള്ള അസംബന്ധം’ എന്ന പ്രമേയത്തെയും ഗ്രന്ഥകാരന്‍ സ്പര്‍ശിക്കുന്നു. മെഹ്ഫൂസിന്റെ രചനാരീതികളുടെയും സവിശേഷതകളുടെയും നിരീക്ഷണങ്ങളിലേക്കും മൗലികവാദികളുടെ വധശ്രമത്തില്‍ തളര്‍ന്നുപോയ അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ വലംകൈയ്യിനെ കുറിച്ചും ‘പിരമിഡുകളുടെ തലപ്പൊക്ക’മുള്ള ചെറുത്തുനില്പ്പിനെ കുറിച്ചും വിവരിക്കുന്നു. മെഹ്ഫൂസിനെ, വിശേഷിച്ചും ‘ഗബലാവിയുടെ മക്കള്‍’, വായിക്കാന്‍ തുടങ്ങുന്നവര്‍ക്ക്, മികച്ചൊരു പ്രവേശികയായിത്തീരുന്നുണ്ട് വിശാലമായ വായനാ സംസ്കാരമുള്ള എഴുത്തുകാരന്റെ പുസ്തകത്തിലെ ഈ പ്രഥമ അധ്യായം തന്നെ.

അലക്സാണ്ട്രിയ എന്ന നഗരത്തെ അദ്ദേഹം സമീപിക്കുന്നത് കോൺസ്റ്റന്റൈൻ കവാഫിയുടെയും ലോറൻസ് ഡുറലിന്റെയും വരികളിലൂടെയാണ്. അലക്സാണ്ട്രിയക്കാരനായ കവാഫിയെ ഗ്രീക്ക് കവിയായി മാത്രം കണ്ടിരുന്ന പഴയ ധാരണകളെ തിരുത്തിക്കൊണ്ട്, ആ നഗരത്തിന്റെ കോസ്മോപോളിറ്റൻ സ്വഭാവം അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിയുന്നു. "നൈലിന്റെ കടവുകളിൽ കെയ്‌റോ നഗരം കുളിച്ചു കയറുന്നു" എന്നതുപോലുള്ള പ്രയോഗങ്ങളിൽ മുസഫറിലെ കവി സജീവമായി നിൽക്കുന്നു. വരണ്ട ചരിത്രരേഖകളെ കവിത്വമുള്ള ഭാഷയിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുമ്പോഴാണ് ഈ യാത്രാവിവരണം ഒരു കലാസൃഷ്ടിയായി മാറുന്നത്.

ഈജിപ്തിലെ ചിത്രലിപിത്തൂണിലെ കിളികളെ കാണുമ്പോൾ, മലയാളത്തിലെ കിളിപ്പാട്ട് പാരമ്പര്യത്തെയും 'കിളിയെക്കൊണ്ട് കഥ പറയിക്കുന്ന' എഴുത്തുരീതിയെയും അദ്ദേഹം ഓർമ്മിക്കുന്നത് മികച്ച വായനക്കാരന്റെ ബൗദ്ധികമായ ഉൾക്കാഴ്ചയാണ്. ഷേക്സ്പിയറുടെ ആന്റണി ആൻഡ് ക്ലിയോപാട്ര മുതൽ അനിതാ തമ്പിയുടെ കവാഫി വിവർത്തനങ്ങൾ വരെ ഈ യാത്രയിൽ ബൗദ്ധിക സാന്നിധ്യങ്ങളായി കടന്നുവരുന്നു. ലോകസാഹിത്യകാരന്മാരുമായി മുസഫർ നടത്തുന്ന ഈ സംവാദം യാത്രയെ ഒരു ട്രാൻസ് കൾച്ചറൽ അനുഭവമാക്കി മാറ്റുന്നു.

ക്ലിയോപാട്രയും ചരിത്രത്തിന്റെ പക്ഷപാതവും

യാത്രാവിവരണങ്ങളിലെ രാഷ്ട്രീയ ബോധം പ്രകടമാകുന്നത് അത് ഔദ്യോഗിക ആഖ്യാനങ്ങളെ എങ്ങനെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു എന്നതിലാണ്. ലോകത്തെങ്ങും എന്നപോലെ ഈജിപ്ഷ്യൻ ചരിത്രത്തിലും സ്ത്രീ അദൃശ്യവല്ക്കരിക്കപ്പെട്ടു. ഏഴ് ക്ലിയോപാട്രമാരുണ്ടായിട്ടും ലോകം ഒരാളെ മാത്രം ആഘോഷിക്കുന്നതിനെ പുരുഷാധിപത്യപരമായ ചരിത്രനിർമ്മിതിയായി ലേഖകന്‍ എടുത്തു പറയുന്നു. ചരിത്രം പുരുഷന്മാരാൽ നിറയുകയും സ്ത്രീകൾ മാഞ്ഞുപോകുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രതിഭാസത്തിന്റെ എതിരറ്റത്ത് മഹ്മൂദ് മുഖ്താര്‍ എന്ന ശില്‍പ്പി സ്വന്തം അമ്മയെ ചിത്രീകരിക്കുന്ന കലാസൃഷ്ടിയുണ്ട്: 'കർഷക സ്ത്രീ'യുടെ ശില്പത്തെ സ്ഫിങ്ക്സിനും പിരമിഡുകൾക്കും മുകളിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നതിലൂടെ സ്ത്രീത്വത്തിന്റെ അതിജീവനം എന്ന സാര്‍വ്വലൌകിക പ്രമേയം ഉന്നയിക്കപ്പെടുന്നു. സഹസ്രാബ്ദങ്ങള്‍ക്കപ്പുറത്തു നിന്ന്, ‘വാലി ഓഫ് ദ കിംഗ്സി’ല്‍ നിന്നെത്തിയ 18 ഫറോവമാരുടെയും നാല് രാജ്ഞിമാരുടെയും മമ്മികള്‍,  ഓര്‍മ്മയില്‍ നിന്ന് വരുന്ന കുന്തിരിക്ക ഗന്ധത്തില്‍ കണ്ടുനില്‍ക്കുന്ന വിവരണത്തെ, 2021-ലെ വിവാദമായ ‘ഫറോവമാരുടെ ഗോള്‍ഡന്‍ പരേഡ്’ ഘട്ടത്തില്‍ ദേശത്തിന്റെ ദാരിദ്ര്യം പോലുള്ള പ്രശ്നങ്ങളെ അവഗണിക്കുന്നതിനെതിരെയുള്ള ജനകീയ പ്രതിഷേധങ്ങളിലേക്ക് നയിച്ചതുമായി ഗ്രന്ഥകാരന്‍ ചേര്‍ത്തുവെക്കുന്നു. പൌരാണികതയുടെ ദൃശ്യപ്പൊലിമ രേഖപ്പെടുത്തുമ്പോഴും ‘മരണത്തിന് കുലീനതയുണ്ടെങ്കില്‍, ജീവിതത്തിനു അവകാശങ്ങളുമുണ്ട് എന്ന മുദ്രാവാക്യം വര്‍ത്തമാന യാഥാര്‍ത്ഥ്യത്തിലേക്കുള്ള ഉണര്‍ത്തലായി ഗ്രന്ഥകാരനെ മഥിക്കുന്നു.

അധികാരത്തിന്റെ ഹിംസാത്മകമായ ആഖ്യാനങ്ങളെ പൊളിച്ചെഴുതുന്ന 'ചരിത്രത്തിന്റെ പക്ഷപാതം' എന്ന നിരീക്ഷണം ഈ കൃതിയുടെ അന്തസ്സത്തയാണ്. രാജാക്കന്മാരുടെ സ്വത്തു സമ്പാദനത്തിന്റെ കഥകൾ തങ്കലിപികളിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടുമ്പോൾ, അവരെ കൊള്ളയടിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായ പാവപ്പെട്ട മനുഷ്യരുടെ കഥകൾ വെറും 'കുറ്റപത്രങ്ങളിൽ' മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നു എന്ന വൈരുധ്യം പ്രധാനമാണ്. ഫറോവമാരുടെ പ്രതാപം വർണ്ണിക്കുമ്പോഴും അതിനടിയിലെ മനുഷ്യരുടെ പട്ടിണിയെയും അധ്വാനത്തെയും ലേഖകന്‍ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. അധികാരപ്രയോഗം ജനനന്മയ്ക്കാണ് എന്ന ഭരണകൂട ആഖ്യാനങ്ങളെ ചാർളി ചാപ്ലിന്റെ 'ദ ഗ്രേറ്റ് ഡിക്റ്റേറ്ററുമായി' താരതമ്യം ചെയ്തുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം വിമർശിക്കുന്നു.

അലക്സാണ്ട്രിയയിലെ പ്രശസ്തമായ ലൈബ്രറിയുടെ നാശത്തെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുമ്പോൾ മുസഫര്‍ ഉപയോഗിക്കുന്ന 'തലമുറ ഹിംസ' (Generational Violence) എന്ന പ്രയോഗം വളരെ ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഒരു ജനതയുടെ അറിവിന്റെ ശേഖരങ്ങളെ തകർക്കുന്നതിലൂടെ അവരുടെ ഭാവിയെത്തന്നെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന ഈ പ്രവണതയെ ചൈനയിലെയും ഇറാഖിലെയും ശ്രീലങ്കയിലെയും നളന്ദയിലെയും നാസി ജര്‍മ്മനിയിലെയും പുസ്തകശാലകൾക്ക് നേരെയുണ്ടായ ആക്രമണങ്ങളുമായി അദ്ദേഹം വിളക്കിച്ചേർക്കുന്നു. അറിവിനെതിരെയുള്ള ആഗോള ഹിംസയുടെ രാഷ്ട്രീയമാണ് ഇവിടെ ശരവ്യമാകുന്നത്.

രാഷ്ട്രീയ ജാഗ്രതയും ബോധപൂർവ്വമായ ആന്ധ്യവും

വർത്തമാനകാല ഈജിപ്തിലെ രാഷ്ട്രീയ മുറിവുകളെ അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിയുന്നത് കെയ്‌റോയിലെ തഹ്‌രീർ സ്ക്വയറിൽ നിൽക്കുമ്പോഴാണ്. ഡെനിസ് ജോണ്‍സണ്‍ അന്നേ ഭയപ്പെട്ടപോലെ, അറബ് വസന്തത്തിന്റെ പ്രത്യാശകൾ എങ്ങനെയാണ് ഒരു പട്ടാള ഭരണകൂടത്തിന്റെ കരിനിഴലിൽ അസ്തമിച്ചതെന്ന് അദ്ദേഹം വേദനയോടെ നിരീക്ഷിക്കുന്നു. ഇന്ന് അവിടം ഒരു 'ഇൻഫെയ്മസ് സ്ക്വയർ' ആയി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഗാസയിലെ നരമേധത്തോടും റഫ അതിർത്തിയോടും ഈജിപ്ഷ്യൻ അധികൃതർ പുലർത്തുന്ന രാഷ്ട്രീയമായ നിസ്സംഗതയെയും അദ്ദേഹം തുറന്നുകാട്ടുന്നു. താമസിക്കുന്ന ഹോട്ടലിൽ വെച്ച് കണ്ടുമുട്ടിയ ഇസ്രായേലി തീർത്ഥാടകര്‍ (മലയാളി സംഘം) മറ്റൊരു ഞെട്ടല്‍ കാത്തുവെക്കുന്നു. ജറുസലേം സന്ദർശനം കഴിഞ്ഞ് മടങ്ങുന്ന സംഘം, തൊട്ടടുത്ത ഗാസയിൽ നടക്കുന്ന ഭീകരമായ നരമേധത്തെക്കുറിച്ച് പൂർണ്ണമായ അജ്ഞതയോ അല്ലെങ്കിൽ ബോധപൂർവ്വമായ ആന്ധ്യമോ (Political Blindness) പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത് എഴുത്തുകാരനെ വേദനിപ്പിക്കുന്നു. ലോകം മുഴുവൻ ഗാസയ്ക്കായി വിലപിക്കുമ്പോഴും, അവിടെ സന്ദർശനം നടത്തിയവർക്ക് ഒന്നും കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല എന്നത് ഇസ്രായേൽ എത്രത്തോളം ശ്രദ്ധാപൂർവ്വമാണ് തങ്ങളുടെ അധിനിവേശ രാഷ്ട്രീയത്തെ മറച്ചുപിടിക്കാൻ 'അണ്ടർ കവർ' തുന്നുന്നത് എന്നതിന്റെ തെളിവായി ലേഖകന്‍ കാണുന്നു. ഈ ആന്ധ്യം കേവലം അറിവില്ലായ്മയല്ല, മറിച്ച് സാമ്രാജ്യത്വ ശക്തികൾ നിർമ്മിച്ചെടുക്കുന്ന കപട ആഖ്യാനങ്ങളിൽ സാധാരണ മനുഷ്യർ എങ്ങനെ കുടുങ്ങിപ്പോകുന്നു എന്നതിന്റെ ദൃഷ്ടാന്തമാണ്. ചരിത്രത്തിലെ മമ്മികളെയും സ്മാരകങ്ങളെയും വണങ്ങുന്നവർ വർത്തമാനകാലത്തെ മനുഷ്യരുടെ രോദനം കേൾക്കാതെ പോകുന്നത് യാത്രികനെ അസ്വസ്ഥനാക്കുന്നു.

ഉപസംഹാരം: കുരുമുളകിന്റെ രാഷ്ട്രീയ കർതൃത്വം

യാത്രാന്ത്യത്തില്‍ കെയ്‌റോയിലെ ഒരു കടയിൽ നിന്ന് ഒരു മണി കുരുമുളക് ചോദിച്ചുവാങ്ങി തന്റെ തുണിസഞ്ചിയിലെ ‘ലോക്കറിൽ’ സൂക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെയാണ്  എഴുത്തുകാരൻ തന്റെ വേരുകളിലേക്ക് തിരിച്ചുപോകുന്നത്. മൂവായിരം വർഷങ്ങൾക്കപ്പുറം ഫറോവമാരുടെ മമ്മികൾക്കൊപ്പം അടക്കം ചെയ്യപ്പെട്ട അതേ 'കറുത്ത പൊന്ന്' തന്റെ വിരലുകൾക്കിടയിൽ വിശ്രമിക്കുമ്പോൾ, ചരിത്രം ഒരു വൃത്തം പൂർത്തിയാക്കുന്നു. കൊളോണിയൽ അധിനിവേശങ്ങളുടെയും ആഗോള വാണിജ്യത്തിന്റെയും ചോരക്കഥകളിൽ കുരുമുളകിന് വലിയൊരു രാഷ്ട്രീയ കർതൃത്വമുണ്ട് (Agency) എന്ന തിരിച്ചറിവോടെയാണ് ഈ യാത്രയുടെ സാംസ്കാരിക ലക്ഷ്യം സഫലമാകുന്നത്. ഈജിപ്തിനെ കേരളവുമായി കുരുമുളകിലൂടെ ബന്ധിപ്പിച്ച് തുടങ്ങിയ യാത്ര, വർത്തമാനകാലത്തെ ഗാസയുടെയും തഹ്‌രീർ സ്ക്വയറിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളിൽ അവസാനിക്കുമ്പോൾ അത് കേവലം ഒരു യാത്രാവിവരണമല്ലാതായി മാറുന്നു. അത് ചരിത്രത്തെ രാഷ്ട്രീയമായി വായിക്കാനും, അധികാരത്തിന്റെ ആഖ്യാനങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യാനും, മനുഷ്യത്വത്തിന്റെ പക്ഷം ചേർന്നുനിൽക്കാനും വായനക്കാരനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ഉജ്ജ്വലമായ സാംസ്കാരിക രേഖയാണ്. മികച്ച വായനക്കാരനും കവിയും രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകനും ഒത്തുചേരുമ്പോള്‍ യാത്രാവിവരണം എന്നത് അതിരുകള്‍ ഭേദിക്കുന്ന (genre-defying) സാംസ്കാരിക വ്യവഹാരമായി മാറുകയാണ്‌.

ഈ വായനാനുഭവത്തോട് വ്യക്തിപരമായ ഒരനുഭവം കൂടി ചേര്‍ത്തുവെക്കുന്നത്, യാത്രാവിവരണ സാഹിത്യത്തിന്റെ മറ്റൊരു ദൌത്യത്തെ കൂടി വെളിപ്പെടുത്തും എന്ന് കരുതട്ടെ: സഞ്ചാരങ്ങൾ എപ്പോഴും പൂർണ്ണമാകണമെന്നില്ല; ചിലപ്പോൾ ശാരീരികമായ പരിമിതികൾ നമ്മുടെ കാഴ്ചകളെ തടയാറുണ്ട്. ഈജിപ്ത് സന്ദർശന വേളയിൽ, കടുത്ത ക്ലോസ്‌ട്രോഫോബിയ കാരണമായി കുഫുവിന്റെ പിരമിഡിനകത്തെ ഇടുങ്ങിയ അറകളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാനാകാതെ പുറത്തുനില്‍ക്കേണ്ടി വന്ന അനുഭവമുണ്ട് ഈ ലേഖകന്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആ വിശദാംശങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള മുസഫർ അഹമ്മദിന്റെ വിവരണങ്ങൾ ഏറെ നഷ്ടബോധത്തോടെയും എന്നാൽ വലിയ കൗതുകത്തോടെയുമാണ് വായിച്ചുതീർത്തത്. നേരിൽ കാണാൻ കഴിയാതെ പോയ ആ കാഴ്ചകളെ ഒരു വായനക്കാരൻ എന്ന നിലയിൽ ഗ്രന്ഥകാരന്റെ വാക്കുകളിലൂടെ പുനർസൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു. മികച്ച യാത്രാവിവരണം വായനക്കാരന് നൽകുന്ന ഏറ്റവും വലിയ സമ്മാനം ഇത്തരമൊരു ‘പരോക്ഷാനുഭവം' (vicarious experience) കൂടിയാണ്.

Rahasya Bhookhandangal (Novella) by Sajini S

 ട്രോമകളുടെ ആര്‍ക്കൈവ്

പിതൃസ്വരൂപത്തെ തേടുന്ന അന്വേഷണം ലോകജ്ഞാനത്തിന്റെയും ആത്മജ്ഞാനത്തിന്റെയും പുതിയ ഭൂഖണ്ഡങ്ങളിലേക്കുള്ള യാനമായി മാറുക എന്നത് ഇതിഹാസകാലം മുതലുള്ള സാഹിതീയ മാര്‍ഗ്ഗമാണ്. പ്രായേണ വമ്പന്‍ ആഖ്യാനങ്ങളുടെ ഭൂമികയാകുന്ന ഈ രൂപത്തെ ഒരു നോവെല്ലയിലേക്ക് പരുവപ്പെടുത്തുമ്പോള്‍, ആഖ്യാന ധാരകളെ ഒന്നിനെയും വേണ്ടുംവിധം പിന്തുടരാന്‍ കഴിയാത്ത, ധ്വനിസാന്ദ്രതയുടെ അമിത പ്രയോഗത്തില്‍ ഊന്നേണ്ടുന്ന  വിപര്യയം വന്നുപെട്ടേക്കാം. വൈയക്തികവും ചരിത്രപരവുമായ ട്രോമകളുടെ അതീവ ന്യൂനോക്തിയിലുള്ള സാന്ദ്രീകരണത്തില്‍ വ്യാഖ്യാന സാധ്യത വര്‍ദ്ധിച്ചേക്കാമെങ്കിലും പാത്രസൃഷ്ടിയുടെയും ഇതര ഫിക് ഷനല്‍ ആനന്ദങ്ങളുടെയും ഇടം ബലികഴിക്കപ്പെടാം. ഇതൊരു അപകട മേഖലയാണ് – സര്‍ഗ്ഗസിദ്ധിയുടെ ധാരാളിത്തം കൊണ്ടുമാത്രം തെന്നിവീഴാതെ രക്ഷപെടാനാകുന്ന ഇടം. അരനൂറ്റാണ്ടു നീളുന്ന കഥാകാലത്തിന്റെയും അതിനപ്പുറവും നീളുന്ന സ്മൃതികാലത്തിന്റെയും അനുഭവലോകം ഒന്നെത്തിനോക്കാന്‍ പോലും വേണ്ടത്ര വ്യാപ്തിയല്ല എസ്. സജിനി എഴുതിയ തൊണ്ണൂറു പേജില്‍ താഴെ മാത്രം ദൈര്‍ഘ്യമുള്ള ‘രഹസ്യ ഭൂഖണ്ഡങ്ങള്‍’ എന്ന നോവെല്ലയില്‍ ഉള്ളത്. എങ്കിലും ഭാവതീവ്രമായ ഭാഷയുടെ കരുത്തില്‍ എഴുത്തുകാരി വലിയൊരളവ് ഈ പരിമിതി മറികടക്കുന്നുണ്ട്.

ജാതിയും മതവും നിറവും ചുറ്റിവരിയുന്ന മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ കുരുക്കുകളെ കുറിച്ച് ഓര്‍മ്മിപ്പിച്ചുകൊണ്ടാണ് ആമുഖത്തില്‍ത്തന്നെ എഴുത്തുകാരി വായനക്കാരെ നേരിടുന്നത്. ഈ അരികുവല്‍ക്കരണ ശക്തികളുടെ വിളയാട്ടം പിതൃദായമായിത്തന്നെ കിട്ടിയവളാണ് ആഖ്യാതാവ്. കവിയും കമ്യൂണിസ്റ്റും ചിലരുടെയൊക്കെ ഭാഷ്യങ്ങളില്‍ നക്സലൈറ്റും ആയിരുന്ന പിതാവിനെ കുറിച്ചുള്ള അന്വേഷണം, നോവലിന്റെ ഉള്ളടക്കത്തില്‍ നിറയുന്ന വ്യത്യസ്ത കഥാപാത്രങ്ങളിലേക്കും അവര്‍ കടന്നുപോകുന്ന വൈയക്തികവും ചരിത്രപരവുമായ ട്രോമകളിലേക്കും ഒന്നിന് പിറകെ ഒന്നായി നീങ്ങുന്നു. കവികള്‍, ശില്‍പ്പികള്‍, ശില്‍പ്പിയുടെ മോഡല്‍, ചിത്രകാരന്മാര്‍, ചിത്രവേല ചെയ്യുന്നവര്‍, ഒറ്റപ്പെട്ടവര്‍, തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെട്ടവര്‍, ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവര്‍, മനസ്സിന്റെ പിടി വിട്ടുപോയവര്‍, അഗമ്യഗമനത്തിന്റെ നാനാമുഖങ്ങള്‍, പിതൃത്വം അടിച്ചേല്‍പ്പിക്കപ്പെട്ടവന്‍, പെടുപിറവിയുടെ പരാജയ ബോധം വേട്ടയാടുന്നവന്‍, ചരിത്രം കൊണ്ട് മുറിവേറ്റവര്‍, സ്വയം പ്രഖ്യാപിത അഭയാര്‍ഥികള്‍, ലിംഗസ്വത്വത്തിന്റെ തടവില്‍ പെട്ടുപോയ പെണ്‍ജന്മങ്ങള്‍, മത- ജാതി വിഭാഗീയതകള്‍ കൊണ്ട് ഭ്രാന്തെടുത്തവര്‍, അതേ ഭ്രാന്തിന്റെ ഇരകളായി ഒടുങ്ങുകയോ തകര്‍ന്നുപോകുകയോ ചെയ്യുന്നവര്‍ ... അന്വേഷണത്തില്‍ കണ്ടുമുട്ടുന്ന/ അറിയാനിടവരുന്ന മുഖങ്ങള്‍ ഒട്ടേറെയാണ്. ഒരു ചെറുനോവലിനു താങ്ങാനാവുന്നതില്‍ കൂടുതലുള്ള ഈ പാത്രവ്യാപ്തിക്കിടയിലും ചില മുഖങ്ങള്‍ വായനക്കാരെ പിടികൂടുക തന്നെ ചെയ്യും. പാപ പുണ്യങ്ങളില്‍ വിശ്വസിക്കായ്ക കൊണ്ട് മുന്‍ജന്മത്തിലെ പാപഫലം എന്ന വിവേചന ന്യായീകരണത്തെ അക്ഷരങ്ങള്‍ കൊണ്ട് എതിര്‍ക്കാന്‍ മുതിരുന്ന, കാലത്തിനു മുമ്പേ നടന്ന അച്ഛന്‍ കഥാപാത്രം, ‘കവി സഖാവ്’, യുദ്ധവാര്‍ത്തകള്‍ നാട്ടിലെത്തിച്ച പഴയ റേഡിയോയിലൂടെ ‘യോദ്ധാവായി തിളങ്ങി’. അച്ഛന്റെ ഡയറിയാണ് ആഖ്യാതാവിന്റെ അന്വേഷണങ്ങളുടെ തൊടുത്തുവിടല്‍ ആവുന്നതും. കലയുടെ ഉന്മാദത്തിനും ബുദ്ധിഭ്രമത്തിന്റെ നിലയില്ലായ്മക്കും ഇടയില്‍ നഷ്ടപ്പെടുന്ന ജോസ്, അയാള്‍ക്ക് മോഡല്‍ ആയും അന്യമതക്കാരന്‍ തങ്ങളുടെ ദൈവങ്ങളുടെ രൂപം കൊത്തുന്നതില്‍ വിറളി പൂണ്ട വേട്ടക്കാര്‍ക്ക് അവരുടെ ഉന്മാദം തീര്‍ക്കാനുള്ള പെണ്ണുടല്‍ ആയും ഒടുങ്ങുന്ന ആനി, വല്യപ്പന്റെ മകനും അപ്പന്റെ സഹോദരനുമെന്ന വിചിത്ര വിധിയില്‍ വീര്‍പ്പുമുട്ടുന്ന സെബാന്‍ തുടങ്ങിയര്‍ അക്കൂട്ടത്തില്‍ പെടും.

‘വിഭജനം’ എന്ന പ്രമേയം ഇന്ത്യാ-പാക് വിഭജനത്തിന്റെയും ബംഗ്ലാദേശ് വിമോചനത്തിന്റെയും ഇന്ത്യ-പാക്‌ യുദ്ധത്തിന്റെയും ചരിത്ര ഭാരങ്ങളിലൂടെ മാത്രമല്ല, പാക്കിസ്ഥാനി അമ്മയുടെയും ഇന്ത്യന്‍ അച്ഛന്റെയും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട മകളായ, ‘രണ്ടു രാജ്യങ്ങളിലും എകയാക്കപ്പെട്ട’ കൃതികയുടെ വേരന്വേഷണത്തിലൂടെയും നോവലില്‍ ഇടം പിടിക്കുന്നു. ഇതേ ചരിത്ര ബദ്ധത, കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാര്‍ട്ടിയുടെ പിളര്‍പ്പായി കവി സഖാവിനെ വേട്ടയാടുന്നു. ‘ദളിതനും ക്രിസ്ത്യാനിയും ഈഴവനും മാറുമറയ്ക്കാത്ത സ്ത്രീകളും ചെളിപുരണ്ട പൂണൂല്‍ധാരികളും’ കാവല്‍ നില്‍ക്കുന്ന ചരിത്രത്തിന്റെ താണ്ഡവം, വിവേചനങ്ങളായും സ്ത്രീവിരുദ്ധതയായും തുടരുന്നത് നോവല്‍ നിരീക്ഷിക്കുന്നു. ‘അറിയപ്പെടാത്ത ചിത്രകാരി’ ആയിരുന്ന റാഹേലമ്മായി, രക്ഷകരാരും വരാനില്ലാതെ ‘കുത്തിയിരിക്കുന്ന അര ഡസന്‍ പെണ്ണുങ്ങള്‍’ മാത്രമുള്ള ഒറ്റപ്പെട്ട വീട്, എല്ലാ വിഭാഗീയ ഉന്മാദങ്ങളുടെയും ഒടുവിലത്തെ യുദ്ധഭൂമി പെണ്ണുടലാണ് എന്ന ന്യായേണ ‘ദൈവം നട്ട പെരുവിരലില്‍ നിന്ന് മുലഞെട്ടുകള്‍ വരെ രൂപം പ്രാപിച്ച നഗ്നശരീരം മാത്രമായിരുന്ന ആനി’ തുടങ്ങി ചുരുങ്ങിയ സൂചനകളിലൂടെ നോവലില്‍ കോറിയിടുന്ന ലോകം ഫലത്തില്‍ ഏറെ വിശാലമാണ്.

ഭഷാപ്രയോഗത്തിലെ ഭാവഗീതസാന്ദ്രത ഏറെ പ്രകടമാകുന്ന സന്ദര്‍ഭങ്ങളുണ്ട്. സൂചികളും ട്യൂബുകളും ഉടലില്‍ കൊരുക്കപ്പെടുന്ന രോഗിയുടെ അബോധത്തില്‍ ‘പച്ചപ്പുല്‍ച്ചാടിയുടെ കൂത്താടലിന്റെ ആഹ്ളാദപ്പെരുമ’യും ‘നറുനീണ്ടിക്കിഴങ്ങിന്റെ കിണറാഴത്തണു’പ്പും മേളിക്കുന്നു. കുടുംബത്തകര്‍ച്ച ‘പലപല ഏടുകളിലായി ഒരേ വീട്ടില്‍ ചിതറിക്കിടന്ന’ കഥാപാത്രങ്ങളാകുന്നു. നോവെല്ല രൂപത്തിന്റെ ശില്‍പ്പ ഭാവമായ ജമ്പ്-കട്ട്‌ രീതിയിലുള്ള ചെറു ഖണ്ഡങ്ങള്‍ക്ക് നല്‍കിയ ഉപശീര്‍ഷകങ്ങള്‍ മറ്റൊരു ഉദാഹരണമാണ്: ‘ഓര്‍മ്മകളുടെ വിഭജനം’, ‘തലച്ചോറിനുള്ളിലെ റൂട്ട്മാപ്പ്’, ‘ഏകാകിയായ ഒരാളുടെ മീന്‍പിടിത്തം’, ‘കുത്തിയിരിക്കുന്ന പെണ്ണുങ്ങളും മധുരക്കള്ളും’, ‘ദൈവപ്പുരയിലെ നഗ്നശില്‍പ്പം’ തുടങ്ങിയ ദീപ്തവും ശക്തവുമായ പ്രയോഗങ്ങള്‍ പുസ്തകത്തില്‍ ഉടനീളം നാം വായിക്കുന്നു.

Silence Is My Mother Tongue by Sulaiman Addonia

 മൌനം ഭാഷയാകുന്ന അഭയാര്‍ഥിത്തം.

1.

സുലൈമാന്‍ അഡോനിയ എന്ന എറിത്രിയന്‍-എത്യോപ്യന്‍-ബ്രിട്ടീഷ് നോവലിറ്റ് കുടുംബ/ പാരമ്പര്യ പരവും സാഹിതീയവും ഡയസ്‌പോറ അസ്ഥിത്വപരവുമായ ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പായാണ് ‘സുലൈമാന്‍ സാദിയ – മെബ്രാത്’ എന്ന പേരുകൂടി സ്വയം സ്വീകരിച്ചത്: എത്യോപ്യന്‍/ എരിത്രിയന്‍ പാരമ്പര്യവും അഭയാര്‍ഥി സ്വത്വവും ബ്രിട്ടീഷ് സാഹിത്യ ജീവിതവും തമ്മിലുള്ള സംസ്കാരാന്തര ഐഡന്റിറ്റി സംവാദങ്ങളുടെ ഫലം. എത്യോപ്യന്‍ പിതാവിലൂടെ കിട്ടിയ അഡോനിയ എന്ന കുടുംബപ്പേര് പരമ്പരാഗത രീതിയില്‍ നിലനിര്‍ത്തിയപ്പോഴും, ഉമ്മയും മുത്തശ്ശിയുമാണ് ‘സാദിയ – മെബ്രാത്’ എന്ന സ്നേഹപാശമായി അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ പേരില്‍ ഇടം പിടിച്ചത്. ഇത്തരം സാംസ്കാരിക മാനങ്ങള്‍ ഉള്ള തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഡയസ്‌പോറ സമൂഹത്തില്‍ പതിവാണ്. ആഭ്യന്തര യുദ്ധത്തില്‍ കൊല്ലപ്പെട്ട പിതാവിന്റെ അഭാവത്തില്‍ സുഡാനീസ് അഭയാര്‍ഥി ക്യാമ്പില്‍ എത്തിപ്പെട്ട പറക്കമുറ്റാത്ത രണ്ടു സഹോദരങ്ങള്‍ മുത്തശ്ശിയുടെ സംരക്ഷണയിലാണ് വളര്‍ന്നത്‌; ഉമ്മ, ജോലിതേടി സൌദിയിലും. സുലൈമാന്റെ കൃതികളിലെ, വിശേഷിച്ചും ഈ ലേഖനത്തിന്റെ വിഷയമായ Silence Is My mother Toungue എന്ന നോവലിലെ സ്ത്രീപക്ഷ സമീപനത്തെ ഈ മാതൃവന്ദന പ്രകൃതവുമായി ചേര്‍ത്തുകാണാം. സ്ത്രീപക്ഷ വീണ്ടെടുപ്പും മാതൃദായ കഥാകഥന രീതിയും (feminist recovery and matrilineal storytelling) നോവലില്‍ വളരെ പ്രകടമാണ്.

എറിത്രിയയില്‍ നിന്ന് സുഡാനിലേക്കും, തുടര്‍ന്ന് സൗദി അറേബ്യയിലേക്കും ഒടുവില്‍ ലണ്ടനിലേക്കുമുള്ള പലായനങ്ങളുടെ തുടര്‍ച്ചയില്‍ ഭാഷയുമായുള്ള ബന്ധത്തില്‍ സംഭവിച്ച മുറിവുകളുടെയും മൌനങ്ങളുടെയും പ്രതിഫലനം തലക്കെട്ടിന്റെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിലും പ്രകടമാണ്. 1962 മുതല്‍ എത്യോപ്യന്‍ അധിനിവേശത്തില്‍ ആയിരുന്ന എരിത്രിയയിലെ ഉമ്മു ഹാജറിലാണ് സുലൈമാന്‍ ജനിച്ചത് (1974). സുദീര്‍ഘമായ (1961–1991) പ്രസ്തുത സാമന്ത പദവി (Annexation) വിരുദ്ധ സംഘര്‍ഷത്തിന്റെ ചരിത്രം, കൂട്ടക്കുരുതികള്‍, പലായനങ്ങള്‍, അഭയാര്‍ഥി പ്രവാഹം എന്നിവയുടെതാണ്. ഇക്കൂട്ടത്തില്‍ ഏറ്റവും രക്തരൂക്ഷിതവുമായ ഒന്നായിരുന്ന ഉമ്മു ഹാജര്‍ കൂട്ടക്കൊലയിലാണ് (1976) സുലൈമാന്റെ പിതാവ് കൊല്ലപ്പെടുന്നതും കുടുംബം സുഡാനീസ് അഭയാര്‍ഥി ക്യാമ്പില്‍ എത്തിപ്പെടുന്നതും. എറിത്രിയന്‍ പാര്‍ലമെന്റിനേപ്പോലെത്തന്നെ ടിഗ്രിന്യ, അറബിക് ഭാഷകള്‍ക്കും വിലക്കേര്‍പ്പെടുത്തിയ അധിനിവേശം തദ്ദേശീയജനതയെ സംബന്ധിച്ച് മാതൃഭാഷയുടെ മോഷണമാണ് നടത്തിയത്. മൂന്നാം വയസ്സില്‍ ഉമ്മ സൗദിയിലേക്ക് പോയതോടെ ആ ബാലന്‍ മൌനത്തിലേക്ക്‌ പിന്‍വാങ്ങി. സുഡാനീസ് ക്യാമ്പില്‍ അംഹാരിക് പഠിക്കാന്‍ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അത് കൊല്ലപ്പെട്ട പിതാവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ദുഃഖത്തിന്റെയും ഹിംസയുടെയും ഭാഷയയിരുന്നു കൊച്ചു സുലൈമാന്.  എമ്പതുകളില്‍ കൌമാരക്കാരനായ സുലൈമാന്‍, സൌദി അറേബിയയില്‍ ഉമ്മയോട് ചേര്‍ന്നു. പതിനഞ്ചു വയസ്സുള്ളപ്പോള്‍, രക്ഷിതാക്കള്‍ കൂടെയില്ലാത്ത മൈനറായി ഇംഗ്ലണ്ടിലെത്തിയ ബാലന് ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയില്‍ ഒരു വാക്കുപോലും അറിയില്ലായിരുന്നു. അറബിക്കും ഇംഗ്ലീഷും പഠിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങള്‍ മുന്‍ ഭാഷകളെ തൊഴിച്ചു പുറത്താക്കുന്നതും ഭൂതകാലത്തില്‍ നിന്ന് വീണ്ടും അകറ്റുന്നതുമായ പ്രക്രിയയാണ് അവന് അനുഭവപ്പെട്ടതും. അതെന്തായാലും പില്‍ക്കാലം ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷാപ്രവീണ്യവും ബിരുദങ്ങളും നേടിയ സുലൈമാന്‍, വര്‍ഷങ്ങള്‍ കഴിഞ്ഞു ബ്രസ്സല്‍സില്‍ എത്തിയ ശേഷമാണ് തന്റെ കുട്ടിക്കാല അനുഭവങ്ങളെ എഴുത്തിലേക്ക്‌ പരഭാഷപ്പെടുത്താന്‍ വേണ്ട വൈകാരിക പക്വത (alienation) നേടിയെടുത്തത്. ഭാഷാപരമായ ഈ ട്രോമകളാണ് നോവലിസ്റ്റിന്റെ അപര വ്യക്തിത്വമായ ഹാഗോസിന്റെ ‘മൂകവും മൂകമാക്കപ്പെട്ടതുമായ’ ("silent and silenced") പ്രകൃതമായി ‘സൈലന്‍സി’ല്‍ പരിഭാഷപ്പെട്ടത്. സബായ്ക്കും ഹാഗോസിനും ഇടയില്‍ അവര്‍ക്കുമാത്രം മനസ്സിലാകുന്ന സ്വകാര്യ പദാവലികള്‍ ഉള്ള, ഭാഷയായി ‘മൌനം’ മാതൃഭാഷയായിത്തീരുന്നു.

2.

നോവല്‍ പശ്ചാത്തലമാക്കുന്ന ഉമ്മു ഹാജര്‍ കൂട്ടക്കൊലയുടെ ചരിത്ര ഘട്ടത്തില്‍ എറിത്രിയന്‍ - എത്യോപ്യന്‍ സംഘട്ടനങ്ങളുടെ യുദ്ധഭൂമിയും എറിത്രിയന്‍ സ്വാതന്ത്ര്യ സൈന്യങ്ങളുടെ (ELF and EPLF )കേന്ദ്രവും ഒരു ഭൌമരാഷ്ട്രീയ സുരക്ഷാ പഴുതുമായിരുന്നു സുഡാന്‍. എറിത്രിയന്‍ നഗരങ്ങള്‍ കീഴടക്കിയ എത്യോപ്യന്‍ സൈന്യത്തിനെതിരെ ആയുധ-സൈനിക ശേഖരണത്തിനും രാഷ്ട്രീയ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്കും റിബലുകള്‍ കിഴക്കന്‍ സുഡാന്‍ കേന്ദ്രമാക്കി. ശത്രുവിന്റെ ശത്രു മിത്രമെന്ന നിലയില്‍, ശീതയുദ്ധകാലത്തിന്റെ പതിവു രീതിയില്‍ സുഡാന്‍, എറിത്രിയന്‍ റിബലുകളെ സഹായിച്ചപ്പോള്‍, ഖാര്‍തൂമിനെതിരെ ദക്ഷിണ സുഡാനിലെ റിബലുകളെ (SPLA) പിന്തുണച്ചുകൊണ്ട് എത്യോപ്യ തിരിച്ചടിച്ചു. നഗര/ ഇടത്തര/ ബുദ്ധിജീവി/ വിമത ഇടതുപക്ഷ വിഭാഗങ്ങള്‍ക്ക് നേരെ അരങ്ങേറിയ ‘ചുവപ്പു ഭീകരത’ക്ക് (RedTerror) എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ട കൂട്ട അറസ്റ്റുകള്‍, പീഡനങ്ങള്‍, വധശിക്ഷകള്‍ എന്നിവക്ക് സമാന്തരമായി ഗ്രാമീണ/കാര്‍ഷിക ജനതയെ ലക്ഷ്യം വെച്ച് എത്യോപ്യന്‍ ഭരണകൂടം (The Dreg) നടപ്പിലാക്കിയ കുപ്രസിദ്ധമായ "scorched earth" തന്ത്രം കാരണം നാടുവിട്ട പ്രധാന സിവിലിയന്‍ ജനതയുടെ അഭയകേന്ദ്രവും സുഡാന്‍ ആയിരുന്നു. പ്രസ്തുത പോളിസിയില്‍ ഭക്ഷണം, വെള്ളം, അടിസ്ഥാന സൌകര്യങ്ങള്‍ തുടങ്ങി പലായനം ചെയ്യുന്ന ശത്രുവിന് അതിജീവനം സാധ്യമാക്കുന്ന എല്ലാത്തിനെയും വ്യവസ്ഥാപിതമായ രീതിയില്‍ നശിപ്പിക്കുന്ന സൈനിക തന്ത്രമാണ് എത്യോപ്യ സ്വീകരിച്ചത്. സിവിലിയന്‍ സമൂഹത്തെ വന്‍തോതില്‍ ലക്ഷ്യംവെച്ച സൈന്യം, റിബലുകളെ സഹായിക്കുന്നു എന്നാരോപിച്ച് ഗ്രാമങ്ങള്‍ ചുട്ടെരിക്കുകയും വിളകള്‍ നശിപ്പിക്കുകയും കാലികളെ കൊന്നൊടുക്കുകയും കിണറുകളില്‍ വിഷം കലക്കുകയും ചെയ്തു. ‘എറിത്രിയയുടെ ഭൂമിയാണ്‌ നമുക്ക് വേണ്ടത്, ആ ജനതയെ അല്ല’ എന്ന പ്രഖ്യാപനം തന്നെ സൈന്യം നടത്തുകയുണ്ടായി. ഇതിന്റെയെല്ലാം ഫലമായി ‘മാനുഷിക മരുഭൂമി’യായ ("humanitarian desert") ഇടം വിട്ടുപോയ സമൂഹങ്ങളില്‍ ഉമ്മു ഹാജര്‍ കൂട്ടക്കുരുതിയിലെ ഇരകളാണ് നോവലിലെ കഥാപാത്രങ്ങള്‍.

നോവലിലെ ക്യാംപിന്റെ പൂര്‍വ്വമാതൃകയായ, കിഴക്കന്‍ സുഡാനില്‍ എറിത്രിയന്‍ അതിരില്‍ നിലനിന്ന വാദ് ശരീഫ് ക്യാമ്പ് പോലുള്ള ‘കൊച്ചു എറിത്രിയ’കള്‍ ആയിത്തീര്‍ന്ന ക്യാമ്പുകളുടെ ഇടമായും സുഡാന്‍ മാറി. (ഇന്നവിടം വടക്കന്‍ സുഡാനിന്റെ ഭാഗമാണ്). നോവല്‍ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന പോലെ, ഈ ക്യാമ്പുകള്‍ കേവല താല്‍ക്കാലിക ഇടങ്ങള്‍ ആയിരുന്നില്ല. മറിച്ച്, ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകള്‍ ദശാബ്ദങ്ങളോളം പാര്‍ത്തുവന്ന വ്യവസ്ഥാപിത സമൂഹങ്ങള്‍ തന്നെയായിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയ മത്സരങ്ങള്‍ക്കിടയിലും പൂര്‍വ്വ സുഡാനിനും പശ്ചിമ എറിത്രിയക്കുമിടയില്‍ വംശീയ സങ്കരങ്ങളുടെ ഇടമായി അവ മാറി. എന്നാല്‍, സുഡാനിയന്‍ നിയമങ്ങളുടെയും സുഡാനീസ് സര്‍ക്കാരിന്റെ തോന്നുംപടി താല്‍പര്യങ്ങളുടെയും സമ്മര്‍ദ്ദം “സിനിമാ” മാതൃകയില്‍ സുരക്ഷാ കണ്ണുകളായി ക്യാംപുകള്‍ക്കു മേല്‍ വട്ടമിട്ടു. കൂടാതെ, സബായുടെ വിചാരണയില്‍ കാണാവുന്നതു പോലെ, ദേശീയ, സാംസ്കാരിക ഐഡന്റിറ്റി സംരക്ഷണത്തിന്റെ പേരില്‍ നടപ്പിലാക്കപ്പെട്ട സദാചാര കമ്മിറ്റികളുടെ കാര്‍ക്കശ്യങ്ങള്‍, തങ്ങള്‍ വിട്ടേച്ചുപോന്ന അതേ യാഥാസ്ഥിതിക, പുരുഷാധികാര മൂല്യങ്ങളുടെ മൈക്രോകോസമാക്കി ക്യാംപുകളെ പരിവര്‍ത്തിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

3.

Silence Is My Mother Tongue (2018) കാവ്യാത്മക ഭാഷയില്‍ രചിക്കപ്പെട്ട അര്‍ദ്ധ ആത്മകഥാപരമായ നോവലാണ്‌. എറിത്രിയന്‍ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിന്റെ ബാക്കിപത്രമായ ‘മരവിച്ച’ അഭയാര്‍ഥി ജീവിതങ്ങളാണ് നോവലിലുള്ളത്. ഇണ പിരിക്കാനാകാത്ത സബാ – ഹാഗോസ് സഹോദരങ്ങളെ കേന്ദ്ര കഥാപാത്രങ്ങള്‍ ആക്കുന്നതിലൂടെ അഭയാര്‍ഥി ജീവിതാനുഭവത്തെ കേവലം അതിജീവന പോരാട്ടം എന്നതിനപ്പുറത്തേക്ക് നോവലിസ്റ്റ് വികസിപ്പിക്കുന്നു. അത് ഐഡന്റിറ്റിയും ലിംഗ വ്യതിരിക്തകളും നിലനിര്‍ത്തുന്നതിനും യുദ്ധത്തിന്റെ നാശാവശിഷ്ടങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ ‘മൌനമെന്ന സ്വകാര്യ മാതൃഭാഷ’ കണ്ടെത്തുന്നതിനുമുള്ള അട്ടിമറിപ്പോരാട്ടം ആയിത്തീരുന്നു. ഈ ചെറുത്തുനില്‍പ്പിന്റെ അച്ചുതണ്ടായ സബാ, ഒരര്‍ത്ഥത്തില്‍ ലിംഗബദ്ധ പ്രതീക്ഷകളുടെ ഒരു തിരിച്ചിടല്‍ (Role Reversal) സാധിക്കുന്ന കഥാപാത്രമാണ്. സഹോദരന്‍ ഹാഗോസ്, ‘സ്ത്രൈണ’മായ ഒരു നിശ്ചലഭാവം നിലനിര്‍ത്തുമ്പോള്‍ സബാ, സുഡാനീസ് അഭയാര്‍ഥി ക്യാമ്പിലെ ശ്വാസം മുട്ടിക്കുന്ന ലിംഗപ്രതീക്ഷകളുടെ അതിരുകളിള്‍ നിരന്തരം മര്‍ദ്ദമേല്‍പ്പിക്കുന്നു. ഹാഗോസ് ക്ലീനിംഗ്, വെള്ളം കോരല്‍, ഭക്ഷണമുണ്ടാക്കല്‍ തുടങ്ങിയ ജോലികളില്‍ വ്യാപൃതനകുമ്പോള്‍ സബാ, ‘പുരുഷ’ ആര്‍ബാടങ്ങളായ വായന, ചിന്ത, പഠന ശ്രമം എന്നിവയില്‍ മുഴുകുന്നു. സ്കൂളില്‍ പോയിരുന്ന നാളുകളുടെ ഓര്‍മ്മ ശരീരത്തില്‍ നിന്ന് എന്തോ മുറിച്ചു മാറ്റിയ വേദനയാണ് അവള്‍ക്ക്; പുസ്തകം ആയുധവും. സ്ത്രീയുടെ ഏക കരിക്കുലം വിവാഹവും മാതൃത്വവുമാണ് എന്ന ക്യാമ്പ് നിയമം അനുസരിക്കാന്‍ അവള്‍ക്കാവില്ല.

4.

നോവല്‍ ആരംഭിക്കുന്നത് ജമാലിന്റെ സാങ്കല്‍പ്പിക സിനിമാ കാഴ്ചയായി (Cinema Silenzioso) ക്യാമ്പുജീവിത ‘കാഴ്ച’യോടെയാണ്. ഇത്, പ്രാഥമികമായി ഒരു ചട്ടക്കൂട് ആഖ്യാനരീതിയായി (framing devise) വര്‍ത്തിക്കുന്നു. ആ ഫ്രെയിമിലേക്ക് സബായുടെ ഉടല്‍ കടന്നുവരുന്നതും ജമാലിന്റെ ആസക്തിയും, അതിനെ ഘടനാപരം എന്നതിലേറെ പ്രസക്തമാക്കുന്നു. ഒരര്‍ത്ഥത്തില്‍ നിരീക്ഷണത്തിന്റെ 'സിനിമാക്കണ്ണ്' (Cinema eye) ആണ് ജമാൽ; ഒപ്പം സ്ത്രീശരീരങ്ങളെ കര്‍തൃത്വമോ സ്വന്തമായി ആഗ്രഹങ്ങളോ ഇല്ലാത്ത വെറുമൊരു കാഴ്ചവസ്തുവും ഭോഗവസ്തുവും ആയിക്കാണുന്ന ഒളിനോട്ടക്കാരനും (Voyeur). പുരുഷാധിപത്യപരമായ അക്രമങ്ങൾ ശാരീരികമായ മുറിവേല്പിക്കലിലൂടെയോ ബലാത്സംഗത്തിലൂടെയോ മാത്രമല്ല, മറിച്ച് 'നോട്ടം' (male gaze) എന്ന പ്രക്രിയയിലൂടെയും കൂടി നടപ്പിലാക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെന്ന് വ്യക്തമാക്കപ്പെടുകയാണ്. സബ രഹസ്യമായും എന്നാല്‍ പതിവായും സ്വയം കണ്ടെത്തുന്ന ആനന്ദം (Self-pleasure) ഇവിടെ ഇരട്ടി കരുത്തുള്ള ഒരു പ്രതിരോധമായി മാറുന്നു: അത് ഉടല്‍ മുറിവുകളുടെ (Mutilation) മാത്രമല്ല, കാഴ്ചവസ്തു (Image) സങ്കല്‍പ്പത്തെയും നിഷേധിക്കുന്നു. സബയുടെ സ്വയംഭോഗവും, സംഹിയയുടെ ധീരമായ കാമനകളും, ലൈംഗികത്തൊഴിലാളി എന്ന നിലയില്‍ നെസ്നേറ്റ് നിരന്തരം നേരിടുന്ന അപമാനങ്ങളും, സഹ്റയുടെ ഭീതിയും, ഒപ്പം പുരുഷാധിപത്യ മൂല്യങ്ങളുടെ കാവല്‍ക്കാരി എന്ന നിലയിലുള്ള മിഡ്‌വൈഫിന്റെ (Midwife) ക്രൂരമായ നിയമവാഴ്ചയും ചേർന്ന് അഡോണിയയുടെ നോവലിലെ സ്ത്രീത്വത്തിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ലോകത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. ആനന്ദം അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും അത് എപ്പോഴും ഭീഷണിയുടെ നിഴലിലാണ്; പാരമ്പര്യം അതിജീവിക്കുന്നത് പെണ്‍ചേലാകര്‍മ്മം പോലെ സ്ത്രീശരീരത്തെ വികൃതമാക്കിക്കൊണ്ടാണ് (Mutilation). പുരുഷാധിപത്യപരമായ അക്രമങ്ങൾക്കിടയിൽ അതിജീവനത്തിനും ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും വേണ്ടി ഓരോ സ്ത്രീയും നടത്തുന്ന വ്യത്യസ്തമായ ഒത്തുതീർപ്പുകളെയും പോരാട്ടങ്ങളെയുമാണ് ഈ കഥാപാത്രങ്ങൾ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്.

5.

സബായെയും ഹാഗോസിനെയും സംബന്ധിച്ച് ഓര്‍മ്മകളിലാണ് മുറിവുകളുടെ പ്രഭവങ്ങള്‍. ഇരുവരെയും ഒരേ സമയം ഇരയാക്കുന്ന അങ്കിൾ വെറുമൊരു ലൈംഗികാതിക്രമകാരി (Enforcer of sodomisation) മാത്രമല്ല, മൗനത്തെ നിർബന്ധപൂർവ്വം അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നവൻ കൂടിയാണ്. സഹോദരങ്ങളുടെ സാക്ഷ്യങ്ങളെ നിശബ്ദമാക്കിക്കൊണ്ട്, അക്രമത്തെ ഭാഷയിലേക്ക് കൂടി വ്യാപിപ്പിക്കുന്ന ഒരു നിരാകരണത്തിന്റെ വക്താവായി (Agent of negation) അയാള്‍ മാറുന്നു. അയാളുടെ ആധിപത്യം ഇരട്ട പ്രഹരമാണ്: ശരീരത്തിന്റെ ലംഘനവും സംസാരത്തിന്റെ മായ്ക്കലും (violation of the body and erasure of language). ലൈംഗിക അഭിരുചിയുടെ (sexual orientation) പ്രകൃതം കൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് അത്തരം വ്യവസ്ഥാപിത കള്ളികളെ പ്രതിരോധിക്കുന്നു എന്ന അര്‍ത്ഥത്തിലാണ് സബയും ഹാഗോസും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം 'ക്വീർ' (Queer) എന്ന് വിളിക്കാവുന്ന ഒന്നായിത്തീരുന്നത്- അധിനിവേശിക്കപ്പെട്ട ഉടലുകളുടെ അതിജീവനത്തിന്റെ ഐക്യപ്പെടല്‍ (a solidarity of violated bodies), ധാർമ്മിക നിയമങ്ങളെ വെല്ലുവിളിക്കുന്ന ആഘാതങ്ങളിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ആത്മബന്ധം (Trauma-bonded intimacy). നിർബന്ധിത നിശബ്ദതയ്‌ക്കെതിരെ ഒരു പ്രതിരോധമായി അവരുടെ പൊതു അനുഭവസ്മൃതി വര്‍ത്തിക്കുന്നു. മിഡ്‌വൈഫിന്റെ മറ്റൊരു 'ഇരുണ്ട വകഭേദം' (Dark mirror) ആയി അങ്കിൾ മാറുന്നു: പാരമ്പര്യത്തിന്റെ പേരിൽ മിഡ്‌വൈഫ് ശാരീരിക വൈകല്യങ്ങൾ (Mutilation) അടിച്ചേൽപ്പിക്കുമ്പോൾ, പുരുഷാധിപത്യപരമായ ഉടലധിനിവേശവും നിഗൂഡതയും കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ അങ്കിൾ മൗനത്തെ ആയുധമാക്കുന്നു.

6.

സബായ്ക്ക് ഹാഗോസുമായി അവിശുദ്ധ ബന്ധമുണ്ട് (incest) എന്ന ആരോപണത്തിന്റെ വിചാരണയിലാണ്. എന്നാല്‍, നേരത്തെ സൂചിപ്പിച്ച ഈ സാമൂഹിക കണ്ണിന്റെ (Community Eye) ഭീതിയും അനുസരണയും അടിച്ചേല്‍പ്പിക്കുന്ന ‘സര്‍വ്വനിരീക്ഷണ പ്രതീതി’ (panopticon) സബായെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നില്ല. ക്യാമ്പിലെ ഏറ്റവും ഭീഷണ സാന്നിധ്യവും പുരുഷാധികാര സാമൂഹികമൂല്യങ്ങളുടെ കാവലാളും പെണ്‍ചേലാകര്‍മ്മം, കന്യകാത്വ പരിശോധന തുടങ്ങിയവയുടെ പരികര്‍മ്മിയുമായ മിഡ് വൈഫ് ഈ ‘സാമൂഹിക കണ്ണി’ന്റെ ഉടല്‍ രൂപമാണ്‌. അഭയാര്‍ഥി നേരിടേണ്ട അപകടം നേരത്തെ സൂചിപ്പിച്ച സൈന്യത്തിന്റെ ചുട്ടെരിക്കല്‍ (scorched earth) മാത്രമല്ല, ആന്തരികമായ സാംസ്കാരിക പൊള്ളിക്കലും കൂടിയാണ്. ഇതൊക്കെയാണെങ്കിലും, ഒരു ‘നല്ല എറിത്രിയന്‍ സ്ത്രീ’യില്‍ നിന്ന് പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന കന്യകാ പരീക്ഷണത്തിന് സബാ വിസമ്മതിക്കുന്നു. സ്ത്രീകള്‍ പലപ്പോഴും വിനിമയ ഉപാധികളും (transactional objects), നിര്‍ബന്ധിത വിവാഹങ്ങളുടെ ഇരകളും ആയിരിക്കുന്ന സമൂഹത്തില്‍ സബാ തന്റെ ഉടല്‍ വീണ്ടെടുക്കുന്നു. ടെഡ്രോസുമായുള്ള അവളുടെ ബന്ധം, കാല്‍പ്പനിക പ്രണയത്തിന്റെതല്ല, മറിച്ച്, തനിക്കും ഹാഗോസിനും ഒരു ഭാവി കണ്ടെത്താനുള്ള കണക്കുകൂട്ടിയുള്ള ഒരു ചലനമാണ്. ഒരു ‘പുരുഷ സംരക്ഷക’ന്റെ പങ്ക് സബാ ഏറ്റെടുക്കുന്നത് ശക്തനായ പിതാവ് എന്ന പരമ്പരാഗത പദവിയില്‍ അവര്‍ നേരിടുന്ന ശൂന്യതയെ മറികടക്കല്‍ കൂടിയാണ്. പെണ്‍കുട്ടികളെ പോലെത്തന്നെ ആണ്‍കുട്ടികളും വേട്ടയാടപ്പെടുന്ന (pederasty) ക്യാമ്പില്‍ മൂകനായ സഹോദരനെ സംരക്ഷിക്കാന്‍ അവള്‍ നടത്തുന്ന ശ്രമങ്ങള്‍, പ്രതീക്ഷിത സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ഭീഷണിയായി വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നു. എന്നാല്‍, ഉമ്മു ഹാജര്‍ സംഭവം പോലൊരു ഭൌമരാഷ്ട്രീയ ദുരന്തമാണ് തങ്ങളുടെ ഭൂതകാലത്തെ നിര്‍ണ്ണയിക്കുന്നത് എന്നിരിക്കിലും, ‘അഭയാര്‍ഥി’ എന്ന ലേബല്‍ തന്റെ ആത്മാവിനെ മറക്കാന്‍ അനുവദിക്കാത്ത, ‘സൈനികയെ പോലെ നടക്കുന്ന’, താന്‍ പൊട്ടിപ്പോകുന്ന നിമിഷം കാത്തുകഴിയുന്ന ആണ്‍നോട്ടങ്ങളെ തൃണവല്‍ഗണിക്കുന്ന വ്യക്തിത്വമാണ് സബായുടെത്. സ്റ്റേറ്റിന്റെയും നിയമവാഴ്ചയുടെയും നാശാവശിഷ്ടങ്ങളിലും നഷ്ട ജീവിതങ്ങളുടെ കൂനകളിലും കെട്ടിപ്പൊക്കിയ (fragments shored against ruins) അഭയാര്‍ഥി ക്യാമ്പ് പോലൊരു നരകത്തില്‍ പഴയ ജെന്റര്‍ ബൈനറികള്‍ അനാവശ്യം മാത്രമല്ല, അവ രണ്ടാമതൊരു തടവറയുടെ രൂപം കൂടിയാണ് എന്നതാണ് സബായുടെ ചെറുത്തുനില്‍പ്പിന്റെ സന്ദേശം.

7.

സബാ - ടെഡ്രോസ് - എയോബ് – കെട്ടുപാട് പുരുഷാധിപത്യത്തിന്റെ രണ്ട് മുഖങ്ങളെയാണ് അനാവരണം ചെയ്യുന്നത്: ടെഡ്രോസ് നഗ്നമായ ബലപ്രയോഗത്തിന്റെയും (Coercion) പെണ്ണുടല്‍  വസ്തുവല്ക്കരണത്തിന്റെയും (Objectification) പ്രതിരൂപമാകുമ്പോൾ, ഇയോബ് അതേ പുരുഷാധിപത്യത്തെ പ്രണയത്തിന്റെ ലോലമായ മൂടുപടം കൊണ്ട് മറയ്ക്കുന്നു. ഇവർ രണ്ടുപേർക്കുമെതിരെ സബ പാലിക്കുന്ന മൗനം ഒരു പ്രതിരോധമായി മാറുന്നു—വ്യവസ്ഥിതിയുടെ യുക്തികൾക്ക് വഴങ്ങിക്കൊടുക്കാനോ പുരുഷാധിപത്യത്തിന്റെ തിരക്കഥകൾക്ക് വിജയം സമ്മാനിക്കാനോ അവൾ തയ്യാറാകുന്നില്ല. ആ നിരാസത്തിലൂടെ, അവളുടെ മൗനം തന്നെ വിജയമായി മാറുന്നു: ആധിപത്യത്തിന് നടുവിലും സ്വന്തം കർതൃത്വം (Agency) കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന ഒരു പ്രതിഭാഷയായി (Counter-language) ആ മൗനം മാറുന്നു. സബയെ ഒരു തുല്യപങ്കാളിയായി കാണുന്നതിൽ ഇയോബ് പരാജയപ്പെടുന്നത്, പരമ്പരാഗതമായ പ്രണയസങ്കല്പങ്ങൾ അഭയാര്‍ഥി ക്യാമ്പിലെ  സാഹചര്യങ്ങളില്‍ മറ്റൊരു 'തടവിലിടല്‍' (Cage) മാത്രമാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു.

8.

സബാ, കുടുംബത്തിലെ വാള് ആണെങ്കില്‍ ഹാഗോസ് പരിചയാണ് എന്നുപറയാം. അവന്റെ സംസാരശേഷിയില്ലായ്മ ഒരു പരിമിതിയല്ല, സബായുടെ കലാപത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന, സ്വയം തെരഞ്ഞെടുക്കുന്ന, ആഴത്തിലുള്ള ഒരട്ടിമറി പ്രക്രിയയാണ്‌. ക്യാമ്പിന്റെ തീവ്രമായ ആണത്ത, സൈനിക ചുറ്റുപാടില്‍ ‘ആണത്തം’ അരങ്ങേറാന്‍ വിസമ്മതിക്കുന്ന ഹാഗോസിന്റെ നിലപാട് സ്വയമൊരു വിപ്ലവമാണ്. സ്ത്രൈണം എന്ന് കണക്കാക്കുന്ന പ്രവര്‍ത്തികളും വൈകാരിക ഭാവവും ഏറ്റെടുക്കുന്നതിലൂടെ സബായ്ക്ക് ബൌദ്ധിക ജീവിതം തുടരാന്‍ വേണ്ട ഒരു സുരക്ഷിത ഇടം നല്‍കുന്നത് അവനാണ്. നിഷേധഭാവത്തിലൂടെ സബാ ‘ആണത്തം’ ആര്‍ജ്ജിക്കുമ്പോള്‍, പരിപാലന പ്രകൃതത്തിലൂടെ ഹാഗോസ് സ്ത്രൈണത പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. യുദ്ധത്തിന്റെ ആരവവും മുതിര്‍ന്നവരുടെ ശാസനകളും നിര്‍ണ്ണയിക്കുന്ന ലോകക്രമത്തില്‍ അയാളുടെ മൗനം ഒരു അഹിംസാത്മക ചെറുത്തുനില്‍പ്പിന്റെ മാനം ആര്‍ജ്ജിക്കുന്നു. അയാളെ എത്തിപ്പെടാന്‍ ആകാത്തതുകൊണ്ടുതന്നെ സമൂഹത്തിന് അയാളെ തകര്‍ക്കാനും ആവുന്നില്ല. അയാളുടെ ആന്തര ലോകത്തിലേക്ക് പ്രവേശനം നിഷേധിച്ചുകൊണ്ട് ആ മൗനം, സബായെ നിരന്തരം പിന്തുടരുന്ന സമൂഹദൃഷ്ടിക്ക് അയാളെ ഒരു പ്രഹേളികയാക്കുന്നു. നോവലന്ത്യത്തില്‍ ഹാഗോസ് സ്വയം വരിക്കുന്ന ത്യാഗം, സബായെ തന്റെ പെണ്ണുടല്‍ ബാധ്യതയുടെ ചുമരുകള്‍ കടന്ന് ക്യാമ്പില്‍ നിന്ന് രക്ഷപെടാനും അവളുടെ ഭാവി തരികെ പിടിക്കാനും സഹായിക്കുന്നു. സബായുടെയും മുറിവേറ്റ സഹ്റയുടെയും മനുഷ്യക്കടത്തിന് ഹാജ് അലി ആവശ്യപ്പെടുന്ന ‘കനത്ത വില’ നല്കാന്‍ അയാള്‍ സ്വന്തം ഉടലിനെ സബായുടെ ഉടലിനു പകരം വെക്കുന്നു. ഒടുവിലത്തെ ഒരു മുതിരലായി വിടപറയുന്ന സഹോദരിയോട് സ്നേഹം മന്ത്രിക്കുന്ന അയാളുടെ ‘ചുണ്ടുകള്‍ ചലിക്കു’ന്നത്‌ അവരുടെ പങ്കുവെച്ച ജീവിതത്തിന്റെ ഒരന്തിമ സാധൂകരണമാണ്.

9.

അതിജീവനത്തിന്റെ കഥ എന്നതിനപ്പുറം സക്രിയമായ വീണ്ടെടുപ്പ് എന്ന തലത്തിലേക്കുള്ള  നോവലിന്റെ വികാസത്തില്‍ നോവലന്ത്യത്തിനു വലിയ പങ്കുണ്ട്. തന്റെ ‘ആണത്ത’ പദവി സബായുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും ബൗദ്ധിക ഉന്നമനത്തിനുമായി അടിയറവെച്ച ഹാഗോസിന്റെ അന്തിമ ചെയ്തി അവളുടെ കര്‍തൃത്വം തിരിച്ചുപിടിക്കാനായി സ്വന്തം സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ പണയപ്പെടുത്തലാണ്. സബായാകട്ടെ, ആഫ്രിക്കന്‍ വിമോചന പദ്ധതികളുടെ പതിവ് രീതിയായ ‘പാശ്ചാത്യ’ അഭയം ലക്ഷ്യമാക്കുന്നതേയില്ല. അവള്‍ എറിത്രിയന്‍ വിമോചന സൈന്യത്തോട് ചേര്‍ന്ന് ബുദ്ധിജീവിയായ വിദ്യാര്‍ഥിനി എന്നതില്‍ നിന്ന് യോദ്ധാവ് എന്ന ഐഡന്റിറ്റിയിലേക്ക് മാറാന്‍ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അഭയാര്‍ഥി ക്യാമ്പിന്റെ കാലം നിശ്ചലമായ ലിംബോ അവസ്ഥയെ ഭേദിക്കുന്ന സബാ, ഹാഗോസ് നിരീക്ഷിക്കുന്ന പോലെ, നാടിനും മുമ്പേ സ്വയം സ്വതന്ത്രയാകുന്നു. സാമൂഹിക/ ജെന്റര്‍ പ്രതീക്ഷകളില്‍ നിന്നുള്ള വൈയ്യക്തിക മോചനം രാഷ്ട്രീയ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും മുമ്പേ സംഭവിക്കേണ്ടതാണ് എന്നുകൂടിയാണ് ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. ശാരീരികമായി പിരിയുമ്പോഴും ഇരു സഹോദരങ്ങളും തങ്ങള്‍ കണ്ടെത്തിയ മൗനമെന്ന സ്വകാര്യ ഭാഷയിലൂടെ ക്യാമ്പിലെ നിരീക്ഷണ കണ്ണുകളെ മറികടന്ന് തങ്ങളുടെ അന്തസ്സ് സംരക്ഷിക്കുന്നതില്‍ വിജയിക്കുന്നു എന്ന ശുഭസൂചനയില്‍ നോവല്‍ അവസാനിക്കുന്നു.

നോവല്‍ മുന്നോട്ടുവെക്കുന്ന തിരിച്ചറിവുകള്‍ വ്യക്തമാണ്‌: എയോബിനെ പോലുള്ളവര്‍ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന പരമ്പരാഗത കുടുംബ സുരക്ഷിതത്വ സാധ്യതകള്‍ പൊള്ളയാണ്‌. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു വേണ്ടിയുള്ള സബായുടെ ക്രയവിക്രയത്തില്‍ മിഡ് വൈഫിന്റെ സദാചാര പോലീസിങ്ങിന്റെ കണ്ണുവെട്ടിച്ച് ഹാഗോസ് നടത്തുന്ന ആള്‍മാറാട്ടം വ്യക്തമാക്കുന്ന പോലെ ലിംഗപദവിയോ ഗ്രാമനിയമങ്ങളോ അല്ല, ചരിത്രപരമായ ട്രോമകളുടെ പങ്കുവെപ്പിലും നിശബ്ദമായ സ്നേഹസമര്‍പ്പണത്തിലും ഉരുവാകുന്ന ‘കുടുംബ’മാണ് ഏകപ്രകാശ ഗോപുരം. അവസാന വിശകലനത്തിൽ, നോവല്‍ അടിവരയിടുന്നത് പ്രവാസം എന്നത് കേവലം അതിജീവനത്തിന്റെ കഥ മാത്രമല്ല, മറിച്ച് വിയോജിപ്പിലൂടെയുള്ള വീണ്ടെടുപ്പിന്റെ (Subversive recovery) കഥ കൂടിയാണെന്നാണ്. സബയിലൂടെയും ഹാഗോസിലൂടെയും മൗനവും സ്മരണയും കാമനകളും എങ്ങനെയാണ് യുദ്ധത്തിന്റെയും പുരുഷാധിപത്യത്തിന്റെയും അവശിഷ്ടങ്ങൾക്കിടയിൽ അന്തസ്സ് കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന 'പ്രതിഭാഷകളായി' (Counter-languages) മാറുന്നതെന്ന് അഡോണിയ കാണിച്ചുതരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യം ആരംഭിക്കുന്നത് രാഷ്ട്രങ്ങളിൽ നിന്നല്ല, മറിച്ച് ജീവിതത്തിന്റെ ഏറ്റവും സ്വകാര്യമായ ഇടങ്ങളിൽ സ്വന്തം കർതൃത്വം (Agency) വീണ്ടെടുക്കുന്നതിലൂടെയാണ്