A Mask the Colour of the Sky by Bassem Khandaqji / Addie Leak

 

‘എ മാസ്ക്, ദി കളർ ഓഫ് ദി സ്കൈ’: അപരാവരണവും പലസ്തീനിയൻ വീണ്ടെടുപ്പും

"അധിനിവേശത്തിന് (colonialism) പുറത്തായി ഒന്നുമില്ലെന്നും, ഫാസിസത്തിന് പുറത്തായി ഒന്നുമില്ലെന്നും, വംശഹത്യയ്ക്ക് (genocide) പുറത്തായി ഒന്നുമില്ലെന്നും ഞാൻ എപ്പോഴും ഊന്നിപ്പറയാറുണ്ട്. നമ്മൾ നിഷ്പക്ഷരല്ലെന്ന് അവർ ആരോപിക്കുന്നു. ആധുനികത എന്നത് ഒരു മിഥ്യയായിരിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെ നിഷ്പക്ഷതയും ഒരു മിഥ്യയാണെന്നാണ് ഞാൻ പറയുന്നത്. നിഷ്പക്ഷത എന്നൊരു സംഗതി നിലവിലില്ല. നമ്മൾ നമ്മുടെ എഴുത്തുകളിൽ പൂർണ്ണമായും ഏർപ്പെടുകയും അതിലേക്ക് ലയിച്ചുചേരുകയും വേണം. എഴുതുമ്പോൾ നമുക്ക് എന്താണോ തോന്നുന്നത് അത് നമ്മൾ പരസ്യമായി പ്രഖ്യാപിക്കുക തന്നെ വേണം."

-       ബാസെം ഖന്ദാഖ്ജി, ബുക്ക് ക്ലബ് അഭിമുഖത്തില്‍ നിന്ന്.

 

1983-ൽ ജനിച്ച ബാസെം ഖന്ദാഖ്ജി, അൻ-നജാഹ് നാഷണൽ യൂണിവേഴ്സിറ്റി, അൽ-ഖുദ്സ് യൂണിവേഴ്സിറ്റി എന്നിവിടങ്ങളിലായി പഠനം പൂർത്തിയാക്കി. 2004 നവംബർ 2-ന്, തന്റെ ഇരുപതാം വയസ്സിൽ, മൂന്ന് പേരുടെ മരണത്തിന് ഇടയാക്കിയ ടെൽ അവീവിലെ കാർമൽ മാർക്കറ്റ് ബോംബാക്രമണത്തിൽ പങ്കാളിയായതിനെത്തുടർന്ന് ഇസ്രായേൽ പ്രതിരോധ സേന അദ്ദേഹത്തെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുകയും ജീവപര്യന്തം തടവിന് ശിക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ, ഇസ്രായേലികൾക്കെതിരെ ചാവേർ ആക്രമണം നടത്താൻ ആളെ അയച്ചതിൽ തനിക്ക് പങ്കുണ്ടെന്ന് ഖന്ദാഖ്ജി സ്ഥിരീകരിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ താൻ ലക്ഷ്യമിട്ടത് സാധാരണക്കാരെയല്ല, മറിച്ച് സൈനിക കേന്ദ്രങ്ങളെ മാത്രമായിരുന്നുവെന്നും, കാലം പുറകോട്ട് തിരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നെങ്കിൽ താൻ ഒരിക്കലും അക്രമത്തിന്റെ വഴി തിരഞ്ഞെടുക്കില്ലായിരുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു. നീണ്ട ജയിൽവാസത്തിനിടയിലും അദ്ദേഹം നിരവധി നോവലുകളും കവിതകളും പഠനങ്ങളും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. തടവറയിലിരുന്ന് അദ്ദേഹം എഴുതിയ മൂന്നാമത്തെ നോവലായ 'എ മാസ്ക്, ദി കളർ ഓഫ് ദി സ്കൈ' (A Mask, the Color of the Sky) 2024-ൽ അറബിക് ബുക്കർ പ്രൈസ് (International Prize for Arabic Fiction) കരസ്ഥമാക്കി. തുടർന്ന് 2025-ൽ, ഹമാസ് തടവിലാക്കിയ ബന്ദികൾക്ക് പകരമായി പലസ്തീനിയൻ തടവുകാരെ മോചിപ്പിക്കാനുള്ള കൈമാറ്റക്കരാറിന്റെ ഭാഗമായി ഖന്ദാക്ജി ഇസ്രായേൽ ജയിലിൽ നിന്ന് മോചിതനായി.

‘ആകാശത്തിന്റെ നിറമുള്ള മുഖംമൂടി’, താന്‍ താമസിച്ചുവന്ന റാമല്ലയിലെ അഭയാര്‍ഥി ക്യാമ്പ് വിട്ട് പുറത്തുപോകാനും എഴുതാനുദ്ദേശിക്കുന്ന നോവലിന് വേണ്ടി ഗവേഷണം തുടരാനും ആഗ്രഹിക്കുന്ന നൂർ മഹ്ദി അൽ-ഷഹ്ദി എന്ന പലസ്തീനിയന്‍ യുവാവിനെ പിന്തുടരുന്നു. തന്റെ അമ്മയിലൂടെ നൂറിന് ആ വിളറിയ നിറവും നീലക്കണ്ണുകളും പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്; ഒപ്പം തവിട്ടുനിറത്തിൽ നിന്ന് മണൽവർണ്ണമുള്ള സുവർണ്ണനിറത്തിലേക്ക് (sandy blonde) മാറിമറിയുന്ന നീണ്ട ചുരുണ്ടമുടിയും. എന്നാൽ അച്ഛനിൽ നിന്ന് അയാൾക്ക് ലഭിച്ചത് ചുവപ്പുരാശിയുള്ള ഇടതൂർന്ന താടിയും ഉയരം കൂടിയ മെലിഞ്ഞ ശരീരപ്രകൃതിയുമാണ്. എല്ലാം ചേര്‍ന്ന് കാഴ്ചയിൽ ഒരു അഷ്‌കെനാസി ജൂതനായി (Ashkenazi Jew) എളുപ്പത്തിൽ മാറാൻ അയാൾക്ക് കഴിയുമായിരുന്നു. അതോടൊപ്പം തന്റെ ഹൃദയത്തിന്റെ ഭാഷയായി അറബിയും, സ്വന്തം അപരത്വത്തിന്റെയും (shadow side) അഷ്‌കെനാസി രൂപത്തിന്റെയും ഭാഷയായി ഹീബ്രുവും നൂർ ഒരുപോലെ സംസാരിക്കാനും അയാള്‍ക്ക് കഴിയും. ഒരിക്കൽ സെക്കൻഡ് ഹാൻഡ് കടയിൽ നിന്ന് വാങ്ങിയ ഒരു ലെതർ ജാക്കറ്റിന്റെ പോക്കറ്റിൽ നിന്ന് ഒരു ഇസ്രായേലി ഐഡന്റിറ്റി കാർഡ് ലഭിക്കുന്നതാണ് അയാളുടെ ജീവിതത്തില്‍ വഴിത്തിരിവാകുന്നത്. തുടർന്ന്, ആ കാർഡിന്റെ യഥാർത്ഥ ഉടമയായ 'ഓർ ഷാപ്പിറ' എന്ന അഷ്‌കെനാസി ജൂതന്റെ വ്യക്തിത്വം അയാൾ സ്വന്തമാക്കുകയാണ്: "ഷാപ്പിറ... ഓർ ഷാപ്പിറ. ബോണ്ട്... ജെയിംസ് ബോണ്ട് എന്നതുപോലെ." ഇതിലൂടെ, പലസ്തീനിയുടെയും ഇസ്രായേലിയുടെയും സ്വത്വങ്ങളെക്കുറിച്ചും, ഒരു വേഷപ്പകർച്ച മാത്രമായി മാറുന്ന മനുഷ്യസ്വത്വത്തെക്കുറിച്ചും, ശത്രുവായ 'മറ്റൊരാളും' സ്വന്തം സ്വത്വവും തമ്മിലുള്ള അതിർവരമ്പുകൾ എങ്ങനെയാണ് മാഞ്ഞുപോകുന്നത് എന്നതിനെക്കുറിച്ചുമുള്ള ആഴത്തിലുള്ള ഒരു അന്വേഷണത്തിനാണ് നോവലിസ്റ്റായ തുടക്കമിടുന്നത്. നൂർ (അറബി) എന്നതിനും ഓർ (ഹീബ്രു) എന്നതിനും 'വെളിച്ചം' എന്നാണ് അർത്ഥമെന്ന് സൂചനയുണ്ട്.

"ഇതാ, റമദാനിലെ ഒരു ഏപ്രിൽ മാസത്തെ അസ്തമയ സൂര്യന് കീഴിൽ, ജെറുസലേമിന്റെ കോട്ടമതിലുകൾക്ക് മുന്നിൽ ഞാനിരിക്കുന്നു... ജെറുസലേം തിരികെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുക എന്റെ നിഴലാണോ അതോ ഓറിന്റെ നിഴലാണോ എന്ന് എനിക്കറിയില്ല... ഓര്‍ എന്ന കഥാപാത്രം, ഞാൻ അയാളുടെ വേഷപ്പകർച്ച സ്വീകരിച്ച് ആ മുഖംമൂടി അണിഞ്ഞ നിമിഷം മുതൽ എന്റെയുള്ളിൽ നിന്ന് പുറത്തുചാടി എനിക്കൊപ്പം നടക്കാൻ തുടങ്ങിയവനാണ്... എന്നെപ്പോലെ അയാൾക്കും ഒരു നിഴലില്ല—കുറഞ്ഞപക്ഷം ഇതുവരെയും."

നൂർ, ആകാശത്തിന്റെ നിറമുള്ള ആ ഇസ്രായേലി ഐഡന്റിറ്റി കാർഡ് എന്ന ആള്‍മാറാട്ടത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്നത് ഒരു പുരാവസ്തു ഖനനത്തിൽ (archaeological dig) പങ്കെടുക്കാൻ വേണ്ടിയാണ്. ഓർമ്മകളുടെ അടരുകളെയും, ചരിത്രത്തിന്റെയും സത്യത്തിന്റെയും സ്വത്വത്തിന്റെയും ആഴങ്ങളിൽ ഒളിഞ്ഞുകിടക്കുന്ന പാളികളെ പുറത്തെടുക്കുന്ന പ്രക്രിയയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്ന വ്യക്തമായ ഒരു രൂപകമാണ് (metaphor) ഈ ഖനനം. നൂർ ഈ ഖനനത്തിന്റെ ഭാഗമാകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് ഡാൻ ബ്രൗണിന്റെ 'ദി ഡാവിഞ്ചി കോഡ്' എന്ന നോവലിലെ മേരി മഗ്ദലീന്റെ ചിത്രീകരണത്തെ തിരുത്തിക്കൊണ്ട്, അവരുടെ "യഥാർത്ഥ" ചരിത്രം പുറത്തുകൊണ്ടുവരുന്ന ഒരു നോവൽ എഴുതാൻ വേണ്ടിയാണ്: "എന്തിനാണ് ഒരു വിദേശ എഴുത്തുകാരൻ മേരി മഗ്ദലീനെ അവരുടെ ചരിത്രപരമായ പലസ്തീനിയൻ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്ന് വേരോടെ പിഴുതെടുത്ത് പാശ്ചാത്യലോകത്തിന്റെ അഗാധതയിലേക്ക് എറിഞ്ഞുകളഞ്ഞത്? എന്തിനായിരിക്കും?"

മേരി മഗ്ദലീൻ പാശ്ചാത്യ കലകളിലെയും ഐതിഹ്യങ്ങളിലെയും ഒരു യൂറോപ്യൻ/ക്രിസ്ത്യൻ നായികയല്ലെങ്കിൽ പിന്നെ ആരാണ് എന്ന ചോദ്യം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ആശയക്കുഴപ്പം, പാശ്ചാത്യ ധാരണകളുടെ ഒരു പലസ്തീനിയന്‍ പൊളിച്ചെഴുത്തിനുള്ള ഉപാധിയാണ് നൂറിന്.  അവര്‍ പലസ്തീനികൾക്ക് എന്താണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത് എന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ പാശ്ചാത്യര്‍ക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല എന്നാണു നൂര്‍ കരുതുന്നത്. അയാളെ സംബന്ധിച്ച്, വീണ്ടെടുക്കപ്പെട്ട ചരിത്രത്തിന്റെ ഒരു പ്രതീകമാണ് മേരി മഗ്ദലീന്‍: ജീവിതത്തിലെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ പ്രതിരൂപമാണവർ—നന്മയും തിന്മയും, പശ്ചാത്താപവും പാപവും, മാലാഖമാരും പിശാചുക്കളും ഒരേസമയം നിലകൊള്ളുന്നതിന്റെ സാന്നിധ്യം. നോവലില്‍ എന്തുകൊണ്ട് മേരി മാഗ്ദലീന്‍ എന്ന ചോദ്യത്തിന് നോവലിസ്റ്റ് നല്‍കിയ വിശദീകരണം ഇക്കാര്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു: ഈ നോവലിലെ യഥാർത്ഥ മുഖംമൂടി ഇസ്രായേലി പൗരന്റേതല്ല, മറിച്ച് ചരിത്രത്തിൽ കടുത്ത അനീതിക്ക് ഇരയാവുകയും വെറുമൊരു നിഷ്ക്രിയ ലൈംഗികവസ്തുവായി മാറ്റപ്പെടുകയും ചെയ്ത മേരി മഗ്ദലീന്റേതാണ്. പാശ്ചാത്യ-അധിനിവേശ ശക്തികൾ തങ്ങളുടെ കേന്ദ്രീകൃതമായ അറിവുകളിലൂടെയും വികലമായ ഭാവനകളിലൂടെയും പുനർനിർമ്മിച്ചെടുത്ത പലസ്തീന്റെ ചരിത്രപരമായ അവസ്ഥയുടെ പ്രതീകമായാണ് അദ്ദേഹം അവരെ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. പൗരസ്ത്യദേശങ്ങളെ നിരന്തരം കൈയേറ്റം ചെയ്യാവുന്ന ഒന്നായി കണ്ട പാശ്ചാത്യ അധിനിവേശ രാഷ്ട്രീയത്തിനും അവരുടെ ചരിത്രനിർമ്മിതിക്കും പുറത്തായി ഇവിടെ ഒന്നുമില്ലെന്ന് തെളിയിക്കാനാണ് അവരിലൂടെ നോവലിസ്റ്റ് ശ്രമിച്ചത്.

ഈ പുരാവസ്തു ഖനനം നടക്കുന്നത് ചരിത്ര പ്രധാനമായ ബാർ കോഖ്ബ കലാപത്തിന്റെ (Bar Kokhba Revolt - 132–136 CE) കാലം മുതൽക്കേ തർക്കത്തിലിരിക്കുന്ന ഒരു പ്രദേശത്താണ്. ഭൂതകാലത്തെ നമ്മൾ എങ്ങനെയാണ് വർത്തമാനകാലത്തിലേക്ക് പ്രൊജക്റ്റ് ചെയ്യുന്നത്, അല്ലെങ്കിൽ തിരിച്ചും—എന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രസക്തമായ ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുന്ന ഒന്നാണ് ഈ പശ്ചാത്തലം.

ഈ ഖനനത്തിനിടയിൽ നൂർ/ഓർ രണ്ട് പെൺകുട്ടികളെ കണ്ടുമുട്ടുന്നു. അതിലൊരാൾ അയാല ഷരാബി എന്ന സുന്ദരിയായ സെഫാർഡിക് ജൂതവംശജയാണ്. അവളാണ് അയാളെ 1948 ലെ നക്ബ ഘട്ടത്തില്‍ കേടുപാടുകള്‍ സംഭവിച്ച ഒരു ഹോളോകോസ്റ്റ് സ്മാരകം കാണിച്ചുകൊടുക്കുക. “ഒരു ദുരന്തം മറ്റൊന്നിനെ സൃഷ്ടിക്കുമോ?” എന്ന നൂറിന്റെ ആശ്ചര്യം, പലസ്തീനിയന്‍ യാഥാര്‍ത്ഥ്യത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തില്‍ ഇത്തിരി അതിനിഷ്കളങ്കം ആയിത്തോന്നാം. രണ്ടാമത്തെയാൾ സമാ ഇസ്മയില്‍ എന്ന ഹൈഫയിൽ നിന്നുള്ള ഒരു പലസ്തീൻകാരിയാണ്. സമാ എന്ന വാക്കിന് ആകാശം എന്നര്‍ത്ഥം. ഹൈഫയില്‍ നിന്നുള്ളവള്‍ എന്ന നിലയില്‍ അവൾ ഒരു അഭയാർത്ഥിയല്ല, മറിച്ച് ഇസ്രായേലിലെ പൗരയാണ്. എന്നാൽ ആ രാജ്യത്തിന്റെ പേര് ഉച്ചരിക്കാൻ പോലും വിസമ്മതിക്കുന്ന അവൾ, താൻ "ഇവിടെ നിന്നുള്ളവളാണ്" എന്ന് മാത്രമാണ് പറയുന്നത്. അവരിരുവരും അറബിയില്‍ സംസാരിക്കും. ഒരു സെഫാർഡിക് ജൂത എന്നനിലയില്‍ അഷ്‌കെനാസി ജൂതന്മാരുടെ ഔദ്ധത്യം നേരിടുന്നതിന്റെ നീരസം അയാലയുടെ ഉള്ളിലുണ്ട്. ജൂതന്മാർക്കിടയിൽത്തന്നെ പരസ്പരം വിവേചനമുണ്ടെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുക, അല്ലെങ്കിൽ ഓറിനോട് (യഥാർത്ഥത്തിൽ നൂർ) പ്രണയം തോന്നുക, അതുമല്ലെങ്കിൽ ജൂത ഹെയറാര്‍ക്കിയില്‍ ഉത്തുംഗപദവി അവകാശപ്പെടുന്ന അഷ്കനാസി ജൂതനും സയണിസ്റ്റും ആയ ഓര്‍ ഷാപ്പിറയുടെ ലൈംഗികാസക്തിയുടെ ഇരയാവുക, അല്ലെങ്കിൽ പലസ്തീനിയായ സമയോട് അങ്ങേയറ്റം ക്രൂരമായി പെരുമാറുക— ഇത്തരം കറുപ്പ്/ വെളുപ്പ് ഇതിവൃത്തപ്രധാനമായ പരിമിത ദൌത്യങ്ങള്‍ ഉള്ള ഒരു പാത്ര സൃഷ്ടി എന്നതിനപ്പുറം വ്യക്തിത്വം ആര്‍ജ്ജിക്കുന്നില്ല അയാലയുടെ കഥാപാത്രം. ഈ പാത്രസൃഷ്ടിയിലെ ലൈംഗിക വസ്തുവല്‍ക്കരണത്തിന്റെ ഉപാധിയെന്ന വിമര്‍ശനത്തെ, അത് നൂര്‍ അല്ല, മറിച്ച് ഓര്‍ ആണ് ചെയ്യുന്നത് എന്നും നൂര്‍ സ്വയം അത്തരം വസ്തുവല്‍ക്കരണത്തിന്റെ ഇരയാണ് എന്നും നോവലിസ്റ്റ് വിശദീകരിച്ചതും പ്രസക്തമാണ്‌.  

ഭംഗിയും പ്രൗഢിയും നന്മയുമുള്ള എല്ലാറ്റിന്റെയും പ്രതീകമായാണ് സമയെ അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. നൂർ ഒരു ഇസ്രായേലുകാരനാണ് (ഓർ) എന്ന ധാരണയില്‍ ആദ്യം അവൾ അവനെ വെറുക്കുന്നു. പിന്നീട് അവൻ തന്റെ പലസ്തീനിയൻ സ്വത്വം വെളിപ്പെടുത്തുമ്പോൾ തുടക്കത്തിൽ അവൾ അത് വിശ്വസിക്കുന്നതുമില്ല. എന്നാൽ ഒടുവിൽ അവൾ അത് ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. നോവൽ അവസാനിക്കുന്നത് സമയോട് നൂർ പറയുന്ന ഈ വരികളോടെയാണ്: "നീയാണ് എന്റെ സ്വത്വം; നീ തന്നെയാണ് എന്റെ ലക്ഷ്യസ്ഥാനവും."

അയാലയും സമയും ഒരു പരിധിവരെ ഏകമാന (one-dimensional) കഥാപാത്രങ്ങള്‍ ആയാണ് അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതെങ്കിൽ, ഓറും വലിയ ആഴങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത കേവലമൊരു ആശയപ്രചാരകൻ (mouthpiece) മാത്രമായി അനുഭവപ്പെടാം. എന്നാൽ, ഈ ഏകമാനസ്വഭാവം ബോധപൂര്‍വ്വമായ തെരഞ്ഞെടുപ്പാകാം. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആഴത്തിലുള്ള വികാസത്തേക്കാൾ (character development) പ്രതീകാത്മകമായ അന്യാപദേശങ്ങൾക്ക് (allegory) തന്നെയാണ് നോവലിസ്റ്റ് ഇവിടെ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നത് എന്ന് സൂചനകളുണ്ട്. ബ്രിട്ടീഷ് ശക്തിയുടെ തകർച്ച മുതൽ പുരുഷത്വത്തിന്റെ മാറിമറിയുന്ന ഭാവങ്ങൾ വരെയുള്ള നിരവധി കാര്യങ്ങളുടെ പ്രതീകമായി മാറിയിട്ടുള്ള 'ജെയിംസ് ബോണ്ടിനെ' ഓർക്കുമ്പോൾ ഓറിനെക്കൂടി ഓർക്കണം എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൂചന ഇതിനൊരു തെളിവാണ്. അതായത്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചില കഥാപാത്രങ്ങൾ വ്യക്തികളെയല്ല, മറിച്ച് രാഷ്ട്രീയ ആശയങ്ങളെയും ധാർമ്മിക ഗുണങ്ങളെയുമാണ് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്.

‘ഐഡന്റിറ്റി, മായ്ക്കപ്പെടല്‍, ആഖ്യാനത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയം എന്നിവയെ നിരീക്ഷിക്കുന്ന മനശാസ്ത്രപരമായ മാനങ്ങള്‍ ഉള്ള നോവല്‍’ എന്ന് പുസ്തകം വിവരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. 2024-ലെ ഏറ്റവും മികച്ച അറബ് നോവലിനുള്ള പുരസ്‌കാരം പുസ്തകത്തിനു നല്‍കിക്കൊണ്ട് ജൂറി ചെയര്‍മാന്‍ നബീല്‍ സുലൈമാന്‍ ഇപ്രകാരം നിരീക്ഷിക്കുന്നു: “'എ മാസ്ക്, ദി കളർ ഓഫ് ദി സ്കൈ' എന്ന നോവൽ വ്യക്തിപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ തലങ്ങളെ തികച്ചും പുതുമയാർന്ന രീതിയിലാണ് സമന്വയിപ്പിക്കുന്നത്. മനുഷ്യന്റെ മൂന്ന് തരത്തിലുള്ള ബോധങ്ങളെ—സ്വയം (self), അപരൻ (Other), ലോകം (world)—അന്വേഷിക്കുന്നതിനായി പുതിയ ആഖ്യാന ശൈലികൾ പരീക്ഷിക്കാൻ ഈ കൃതി മുതിരുന്നുണ്ട്. കുടുംബങ്ങളുടെ തകർച്ച, പലായനം, വംശഹത്യ, വംശീയത എന്നിവയാൽ സങ്കീർണ്ണവും കൈപ്പേറിയതുമായ ഒരു യാഥാർത്ഥ്യത്തെയാണ് നോവൽ ഇവിടെ കീറിമുറിച്ച് പരിശോധിക്കുന്നത്. മനുഷ്യത്വരഹിതമായ സാഹചര്യങ്ങളെ അങ്ങേയറ്റത്തെ കാരുണ്യത്തോടെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നതും, വ്യക്തിപരവും സാമൂഹികവുമായ തലങ്ങളിലുള്ള അടിച്ചമർത്തലുകളിൽ നിന്നുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവാഞ്ഛയാൽ പ്രേരിതവുമായ ഒരു ആഖ്യാനത്തിലേക്ക് ചരിത്രത്തിന്റെയും മിത്തുകളുടെയും വർത്തമാനകാലത്തിന്റെയും ഇഴകൾ വളരെ സൂക്ഷ്മമായി നെയ്തുചേർത്തിരിക്കുന്നു.” ഒടുവില്‍, തടവറയില്‍ വെച്ച് നോവല്‍ എഴുതുക എന്നതിലെ ശഹരെസാദ് താരതമ്യവും നോവലിസ്റ്റ് അഭിമുഖത്തില്‍ ഏറ്റുപറഞ്ഞതും പ്രസക്തമാണ്‌: നോവലിലും ഒരിടത്ത് നൂര്‍ അതിജീവനത്തെയും ശഹരെസാദിന്റെ കഥ പറച്ചിലിനെയും താരതമ്യം ചെയ്യുന്നുണ്ട്.

 

അവലംബം :

1.    Rosie Milne. ‘Review of A Mask the Color of the Sky” by Bassem Khandaqji’, Asian Review of Books, 10.03.2026, https://asianreviewofbooks.com/a-mask-the-color-of-the-sky-by-bassem-khandaqji/

2.    https://www.publishersweekly.com/9798889661702

3.    https://lithub.com/a-mask-the-color-of-the-sky/

4.    Bat-hef, Fifi. "A Story of Resistance in A Mask, the Colour of the Sky." The New Arab, 18 Mar. 2026, www.newarab.com/features/story-resistance-mask-colour-sky. Interview with Bassem Khandaqji.