Discipline by Randa Abdel-Fattah

 റാന്‍ഡ അബ്ദെൽ-ഫത്താഹ്: ധാര്‍മ്മിക ഉത്തരവാദിത്തം, ഡയസ്‌പോറ കുറ്റബോധം, സാമ്രാജ്യത്വ കൂട്ടുനില്‍പ്പ്

For better reading experience visit:

https://www.fazalrahman.com/essays/article/discipline-by-randa-abdel-fattah

2026 ഫെബ്രുവരി അവസാന വാരം (ഫെബ്രുവരി 28 - മാർച്ച് 5) നടക്കേണ്ടിയിരുന്ന ആസ്‌ട്രേലിയയിലെ പ്രശസ്തമായ 'അഡ്‌ലെയ്ഡ് റൈറ്റേഴ്‌സ് വീക്ക്' (Adelaide Writers' Week 2026) റദ്ദാക്കാൻ ഇടയാക്കിയ സാഹചര്യങ്ങള്‍ വിലയിരുത്തുന്നത് ലോകം ഇന്നെങ്ങനെയാണ് പലസ്തീന്‍ വിഷയത്തെ സമീപിക്കുന്നതും അതില്‍ പ്രതികരിക്കുന്നതും എന്നതിന്റെ സാക്ഷ്യമാണ്. ഈ വിഷയത്തില്‍ ഫലസ്തീനിയൻ-ഓസ്‌ട്രേലിയൻ എഴുത്തുകാരി റാന്‍ഡ അബ്ദെൽ-ഫത്താഹ് കേന്ദ്ര വ്യക്തിത്വമായിത്തീര്‍ന്നത്‌ എങ്ങനെയെന്നതും അവരുടെ ആദ്യാന്ത നിലപാടും തുല്യപാധാന്യം അര്‍ഹിക്കുന്നു.

2026 ജനവരി ആദ്യവാരം, പ്രസ്തുത ഇവന്റിന്റെ സംഘാടകര്‍ റാന്‍ഡയുടെ ക്ഷണം പെട്ടെന്ന് റദ്ദാക്കി. ഡിസംബര്‍ 14- നു (2025) ബോണ്ടിയിൽ നടന്ന ആന്റി സെമറ്റിക് ഭീകരാക്രമണത്തിന് ശേഷമുള്ള പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ അന്തരീക്ഷത്തിൽ റാന്‍ഡയെ പങ്കെടുപ്പിക്കുന്നത് "സാംസ്കാരികമായി അനുയോജ്യമല്ല" (not culturally sensitive) എന്ന കാരണമാണ് അവര്‍ ഉന്നയിച്ചത്. ഇതേത്തുടര്‍ന്ന്, ഒരു സാഹിത്യകാരിയെ അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളുടെയോ വംശീയ അസ്തിത്വത്തിന്റെയോ പേരിൽ നിശബ്ദയാക്കുന്ന നടപടിയാണിതെന്ന് ആരോപിച്ച് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സാഹിത്യലോകത്ത് വലിയ പ്രതിഷേധമുയർന്നു. സെയ്ദി സ്മിത്ത്, മുൻ ന്യൂസിലാൻഡ് പ്രധാനമന്ത്രി ജസിന്ദ ആർഡേൺ തുടങ്ങി 180-ലധികം എഴുത്തുകാരും പ്രഭാഷകരും പരിപാടിയിൽ നിന്ന് പിന്മാറുന്നതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. "എഴുത്തുകാരെ നിശബ്ദരാക്കുന്ന നടപടിയോട് യോജിക്കാനാവില്ല" എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് ഫെസ്റ്റിവൽ ഡയറക്ടർ ലൂയിസ് ആഡ് ലര്‍ രാജി വെച്ചു. പങ്കാളികളുടെ കൂട്ടപ്പിന്മാറ്റവും ബോർഡിനെതിരെയുള്ള അമർഷവും കടുത്തതോടെ ഫെസ്റ്റിവൽ പൂർണ്ണമായി റദ്ദാക്കാനും അഡ്‌ലെയ്ഡ് ഫെസ്റ്റിവൽ ബോർഡ് അംഗങ്ങൾ കൂട്ടത്തോടെ രാജി സമർപ്പിക്കാനും നിർബന്ധിതരായി.

തന്റെ ക്ഷണം റദ്ദാക്കിയ തീരുമാനം തികച്ചും "ഫലസ്തീൻ വിരുദ്ധ വംശീയതയും നിഗൂഢമായ സെൻസർഷിപ്പും" ആണെന്ന് റാന്‍ഡ തുറന്നടിച്ചു. ഫലസ്തീനിയൻ മുസ്ലിം സ്ത്രീ എന്ന രീതിയിൽ തന്നിലേക്ക് തെറ്റായ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിച്ഛായകൾ ആരോപിക്കാനാണ് ഭരണകൂടവും ബോർഡും ശ്രമിച്ചതെന്ന് അവർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. തനിക്കോ ഫലസ്തീനികൾക്കോ യാതൊരു ബന്ധവുമില്ലാത്ത ഒരു ഭീകരാക്രമണത്തിന്റെ പേരുപറഞ്ഞ് ഫലസ്തീനികളുടെ അവകാശങ്ങൾക്കായി ശബ്ദമുയർത്തുന്നവരെ നിശബ്ദരാക്കുന്നത് യുക്തിസഹമല്ലെന്ന് അവർ വ്യക്തമാക്കി. ഫെസ്റ്റിവൽ റദ്ദാക്കിയതിനൊപ്പം അഡ്‌ലെയ്ഡ് ഫെസ്റ്റിവൽ ബോർഡ് അയച്ച കപടമായ മാപ്പപേക്ഷ (disingenuous apology) അവർ തള്ളിക്കളഞ്ഞു. തീരുമാനത്തിന്റെ ശരിതെറ്റുകളെക്കുറിച്ചല്ലാതെ, അത് പുറത്തുവിട്ട രീതിയെക്കുറിച്ച് മാത്രം മാപ്പുപറയുന്നത് ആത്മാർത്ഥതയില്ലാത്ത നടപടിയാണെന്ന് അവർ തുറന്നടിച്ചു.

അധിനിവേശ വിരുദ്ധവും ഫലസ്തീൻ അനുകൂലവുമായ സാഹിത്യ ശബ്ദങ്ങളെ നിശബ്ദമാക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾക്കെതിരെ ആഗോള സാഹിത്യ സമൂഹം ഒന്നടങ്കം നിലയുറപ്പിച്ചതിന്റെയും, ആ ആത്മാഭിമാന പോരാട്ടത്തിന് റാന്‍ഡ അബ്ദെൽ-ഫത്താഹ് നേതൃത്വം നൽകിയതിന്റെയും പ്രതിഫലനമായിരുന്നു ഫെസ്റ്റിവലിന്റെ റദ്ദാക്കൽ.

 

റാന്‍ഡ അബ്ദെൽ-ഫത്താഹ് അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിൽ ഏറെ ശ്രദ്ധേയയായ പലസ്തീനിയൻ-ഈജിപ്ഷ്യൻ ഓസ്‌ട്രേലിയൻ എഴുത്തുകാരിയും, അഭിഭാഷകയും, സാമൂഹികശാസ്ത്ര ഗവേഷകയും, ഫലസ്തീൻ അവകാശ പോരാളിയുമാണ്.YA ഫിക് ഷന്‍ രംഗത്ത് മികച്ച സംഭാവനകള്‍ നല്‍കിയിട്ടുള്ള അവരുടെ ആദ്യകൃതിയായ Does My Head Look Big in This? (2005), വിശ്വാസ സ്വത്വത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഹിജാബ് ധരിക്കാന്‍ തീരുമാനിക്കുന്ന അമല്‍ എന്ന പതിനാരുകാറിയുടെ കഥ പറഞ്ഞു. സമൂഹത്തില്‍ നിന്ന് കളിയാക്കല്‍ മുതല്‍ ഇസ്ലാമോഫോബിക് മുന്‍വിധികള്‍ വരെ അവള്‍ നേരിടേണ്ടിവരുന്നു. എന്നാല്‍ ബാഹ്യ സമ്മര്‍ദ്ദങ്ങളെ അതിജീവിക്കുന്ന അമലിന്റെ കരുത്തിനെയാണ് നോവല്‍ മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നത്. 2008-ല്‍ പുറത്തിറങ്ങിയ Where the Streets Had a Name, പലസ്തീനിലാണ് പശ്ചാത്തലമാക്കുന്നത്. അധിനിവിഷ്ട ബെത്‌ലഹേമിൽ ജീവിക്കുന്ന ഹയാത്ത് എന്ന 13 കാരിയായ പെൺകുട്ടി, തന്റെ രോഗിയായ മുത്തശ്ശി സിത്തി സൈനബിന്റെ അസുഖം മാറ്റാന്‍ ജെറുസലേമിലെ അവരുടെ പഴയ വീടിന്റെ മണ്ണ് കൊണ്ടുവരാൻ വേണ്ടി അപ്പാര്‍ത്തീഡ് മതിലിന്റെയും ചെക്ക് പോയിന്റുകളുടെയും യാത്രാ പെര്‍മിറ്റിന്റെയും തടസ്സങ്ങള്‍ മറികടന്നു നടത്തുന്ന അപകടകരമായ യാത്രയാണിത്. ഫലസ്തീൻ നക്ബയുടെയും നഷ്ടപ്പെട്ട മാതൃരാജ്യത്തോടുള്ള ബന്ധത്തിന്റെയും ആർദ്രമായ ആഖ്യാനമാണിത്. YA ഫിക് ശങ് എന്നത് എളുപ്പവായന/ ശുഭാപ്തി ചിന്ത കള്ളികളില്‍ കുരുങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ഒന്നല്ല റാന്‍ഡയെ സംബന്ധിച്ച് എന്ന് വ്യക്തമാകാന്‍ ഇവ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്.   

മുതിര്‍ന്നവര്‍ക്കുള്ള റാന്‍ഡയുടെ ആദ്യ നോവലാണ്‌ Discipline (2026). റദ്ദാക്കപ്പെട്ട റൈറ്റേഴ്‌സ് വീക്ക്' ഇവെന്റ് ആരംഭിക്കേണ്ടിയിരുന്നതിന്റെ മൂന്ന് ദിവസം മുമ്പ്—2026 ഫെബ്രുവരി 25-ന് നോവലിന് 'വിക്ടോറിയൻ പ്രീമിയേഴ്‌സ് ലിറ്റററി അവാർഡി'ന്റെ പീപ്പിൾസ് ചോയ്സ് പുരസ്‌കാരത്തിന് ലഭിച്ചു. സാഹിത്യോത്സവത്തിന്റെ റദ്ദാക്കലിലേക്ക് നയിച്ച തർക്കങ്ങളിൽ എഴുത്തുകാരി സ്വീകരിച്ച ഉറച്ച നിലപാട് ഫലസ്തീൻ മുന്നേറ്റത്തിനായി 'ലോകത്തിന്റെ ബാക്കി ഭാഗങ്ങളിൽ' ഒരു ശക്തമായ ധാർമ്മിക പ്രതിരോധം സൃഷ്ടിച്ചുവെങ്കിൽ, ഈ നോവലാകട്ടെ മാനവികതയുടെ മുന്നിൽ കൃത്യമായ ഒരു ധാർമ്മിക പ്രശ്നം ഉന്നയിച്ചു: ഫലസ്തീനിയൻ ജനതയുടെ ദുരന്തത്തിൽ 'ബാക്കിയുള്ള ലോക സമൂഹത്തിന് (rest of the world)' ഉള്ള ഉത്തരവാദിത്തമെന്താണ്? അവിടെ നടക്കുന്ന വംശഹത്യയിലേക്ക് നേരിട്ടോ അല്ലാതെയോ വഴിവെക്കുന്നതിൽ നമ്മുടെ കൂട്ടായ പങ്കാളിത്തത്തെ നാം എങ്ങനെ അഭിമുഖീകരിക്കണം? സമ്പന്ന രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറിയ പ്രവാസിസമൂഹം അനുഭവിക്കുന്ന ആന്തരിക കുറ്റബോധത്തോടൊപ്പം തന്നെ, ഈ കൂട്ട ഉത്തരവാദിത്തത്തെക്കുറിച്ച് സ്വയം തിരിഞ്ഞുനോക്കാൻ നമ്മെ നിർബന്ധിക്കുന്ന ഒരു കണ്ണാടിയായി ഈ നോവൽ മാറുന്നു. ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ ആരുടെയൊക്കെ എന്ന് വിരല്‍ചൂണ്ടി പറയാൻ ഒട്ടും മടിക്കുന്ന കൂട്ടത്തിലല്ല റാന്‍ഡ. പുസ്തകത്തിന്റെ സമർപ്പണ  വാക്കുകൾ ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു:

"പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളിലെ അക്കാദമീഷ്യൻമാരും മാധ്യമപ്രവർത്തകരും തങ്ങൾക്ക് അവസരമുണ്ടായിരുന്നപ്പോള്‍ ശബ്ദമുയർത്തുകയും പ്രതികരിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നെങ്കിൽ, ഇന്ന് ജീവനോടെ ശേഷിക്കുമായിരുന്ന ഗസ്സയിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട എല്ലാ ഫലസ്തീനിയൻ അധ്യാപകർക്കും മാധ്യമപ്രവർത്തകർക്കുമായി ഈ പുസ്തകം ഞാൻ വിനയപൂർവ്വം സമർപ്പിക്കുന്നു."

നോവൽ 2021-ൽ ഷെയ്ഖ് ജർറാ (Sheikh Jarrah) സംഭവങ്ങളെ തുടർന്ന് ഗസ്സയ്ക്ക് നേരെ ഇസ്രായേൽ നടത്തിയ അധിനിവേശത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലവുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സിഡ്നിയിലെ ഒരു പ്രാദേശിക ഇസ്ലാമിക് കോളേജിലെ പന്ത്രണ്ടാം ക്ലാസ് വിദ്യാർത്ഥി, ഇസ്രായേലി ആയുധ നിർമ്മാണ കമ്പനിയും തങ്ങളുടെ പ്രാദേശിക സർവ്വകലാശാലയും തമ്മിലുള്ള സവിശേഷ ബന്ധത്തിനെതിരെ പ്രതിഷേധം സംഘടിപ്പിക്കുന്നതും, തുടർന്ന് ആ കുട്ടിയെ ഭീകരവാദ കുറ്റം ചുമത്തി അറസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നതുമായ ഒരു സംഭവത്തിൽ നിന്നാണ് നോവൽ ആരംഭിക്കുന്നത്. കഥയുടെ ആഖ്യാനം പ്രധാനമായും രണ്ട് വ്യക്തികളുടെ കാഴ്ചപ്പാടുകളിലൂടെയാണ് മാറിമാറി പുരോഗമിക്കുന്നത്—ജീവിതത്തിൽ നിരവധി പ്രയാസങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്ന അഷ്റഫ് എന്ന അധ്യാപകനും, ഹന്ന എന്ന യുവ മാധ്യമപ്രവർത്തകയുമാണ് ആ രണ്ട് കേന്ദ്രബിന്ദുക്കൾ. കുടുംബബന്ധങ്ങൾ, സാമൂഹിക സൗഹൃദങ്ങൾ, ഒപ്പം ഹന്നയുടെ ഭർത്താവും അഷ്റഫിന്റെ പി.എച്ച്.ഡി വിദ്യാർത്ഥിയുമായ ജമാൽ എന്ന കണ്ണിയും വഴിയാണ് ഇവരുടെ രണ്ടുപേരുടെയും ജീവിതങ്ങൾ പരസ്പരം കൂട്ടിയോജിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്.

സർവ്വകലാശാലയിലെ 'വൈവിധ്യവൽക്കരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി' (diversity hire) ജോലിയിൽ എത്തിയ മധ്യവയസ്കനായ, ഈജിപ്ഷ്യൻ-ഓസ്‌ട്രേലിയൻ ലക്ചററായ അഷ്റഫ്, ദീർഘകാലത്തെ അതിജീവന സംസ്കരണത്തിന്റെ (assimilation) പരിണതഫലങ്ങൾ പേറുന്ന, പരാജയപ്പെട്ടുപോയ ദുരന്ത കഥാപാത്രമാണ്. കരിയറില്‍ മാത്രമല്ല, വ്യക്തിജീവിതവും സമാനമായി തകർന്നുപോയ ഒന്നാണ്. തീവ്രമായ മതവിശ്വാസത്തിലേക്കും യാഥാസ്ഥിതിക ഇസ്ലാമിക ജീവിതരീതിയിലേക്കും തിരിഞ്ഞ പൂർവ്വഭാര്യ പുനർവിവാഹം കഴിക്കുകയും, കൗമാരക്കാരായ രണ്ട് പെൺമക്കളെയുമെടുത്ത് യെമനിലേക്ക് മാറിത്താമസിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ ഒരു അപ്പാർട്ട്‌മെന്റിൽ അയാൾ ഒറ്റപ്പെടലിലാണ് ജീവിക്കുന്നത്. മതം മനുഷ്യരെ എങ്ങനെയൊക്കെ മണ്ടന്മാരാക്കുന്നു എന്ന് വിലപിക്കുന്ന അയാൾ, ഉള്ളിൽ വലിയ നിരാശയും കയ്പും പേറുന്നു. സിസ്റ്റത്തോട് പൂർണ്ണമായി വഴങ്ങി ജീവിച്ച അയാൾ, പാശ്ചാത്യ വീക്ഷണത്തെയും (white gaze) തന്റെ സ്ഥാപനത്തിന്റെ ഘടനാപരമായ വംശീയ മുൻവിധികളെയും പൂർണ്ണമായി ഉള്ളിലേക്ക് ആവാഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. വ്യവസ്ഥാപിതമായ അനീതികളെ അഭിമുഖീകരിക്കേണ്ടി വരുമ്പോൾ, സ്ഥാപനത്തെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതിന് പകരം വ്യക്തിപരമായ വീഴ്ചകളെ പഴിചാരാനാണ് അയാളുടെ മനസ്സ് തുനിയുന്നത്; ജോലിക്ക് ശേഷം ശാന്തമായ ഒരു ജീവിതവും ഒരു ഗ്ലാസ് ബീയറുമാണ് അയാൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ഇസ്രായേലി ആയുധക്കച്ചവടത്തിനെതിരെ പ്രതിഷേധിച്ച വിദ്യാർത്ഥി അറസ്റ്റിലാകുമ്പോൾ, അഷ്റഫിന്റെ ആദ്യ പ്രതികരണം ഐക്യദാർഢ്യമല്ല, മറിച്ച് അവസരവാദമാണ്. ഒരു ഗവേഷണ ഫണ്ട് നേടിയെടുക്കാനും അതുവഴി തകർച്ചയിലായ തന്റെ കരിയർ രക്ഷിച്ചെടുക്കാനുമാണ് അയാൾ ശ്രമിക്കുന്നത്. പാശ്ചാത്യ നാടുകളിൽ അതിജീവിക്കാൻ വേണ്ടി സ്വന്തം അസ്തിത്വവും ധാർമ്മികതയും എത്രത്തോളം പണയം വെച്ചു എന്നതിന്റെ സാവധാനത്തിലുള്ളതും വേദനാജനകവുമായ തിരിച്ചറിവിനും, ദുര്‍ബ്ബലമായ സുരക്ഷിതത്വം നിലനിർത്താനുള്ള നെട്ടോട്ടത്തിനുമിടയിൽ കുടുങ്ങിപ്പോയ, പൂർണ്ണമായും "കൊളോണിയൽ മനസ്സിന് അടിപ്പെട്ട" (fully colonized mind) ഒരു മനുഷ്യനെയാണ് അഷ്റഫ് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്.

ഹന്ന, 'ദി ക്രോണിക്കിൾ' (The Chronicle) എന്ന യാഥാസ്ഥിതിക ദേശീയ ദിനപത്രത്തിൽ പാർട്ട് ടൈം ആയി ജോലി ചെയ്യുന്ന ഒരു യുവ ഫലസ്തീനിയൻ-ഓസ്‌ട്രേലിയൻ മാധ്യമപ്രവർത്തകയാണ്. മാധ്യമരംഗത്തെ 'പേരിനു മാത്രമുള്ള പങ്കാളിത്തത്തിന്' (tokenism) എതിരെ ദിനംപ്രതി പോരാടുന്ന അവരാണ് ഈ നോവലിന്റെ വൈകാരികമായ ജീവനാഡി. ന്യൂസ്‌റൂമിലെ ഏക മുസ്ലിം ശബ്ദമായ അവര്‍ വലിയൊരു ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെ ഭാരവും ചുമന്നാണ് ജീവിക്കുന്നത്; സ്വന്തം സമുദായത്തിന്റെ ശബ്ദത്തെ ആദരിക്കാനും, അറസ്റ്റിലായ വിദ്യാർത്ഥിയുടെ വാർത്ത നിഷ്പക്ഷമായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യാനും അവൾ ശ്രമിക്കുമ്പോഴെല്ലാം, സ്ഥാപനത്തിന്റെ വംശീയ മുൻവിധികൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി മുതിർന്ന എഡിറ്റർമാർ അവരുടെ വാർത്തകൾ തിരുത്തിയെഴുതുകയും വെട്ടിമാറ്റുകയും അല്ലെങ്കിൽ പൂർണ്ണമായി നിരസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 'ശുണ്ഠിക്കാരിയായ വംശീയ സ്ത്രീ' (angry ethnic lady) എന്ന് തങ്ങൾ മുദ്രകുത്തുന്ന അവര്‍ തന്നെ ആ ചെറുപ്പക്കാരന്റെ 'ഭീകരവാദ ബന്ധങ്ങൾ' കുഴിച്ചെടുക്കണമെന്നാണ് എഡിറ്റർമാർ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. വിദ്യാർത്ഥി പഠിച്ച സ്കൂളിലെ പ്രിൻസിപ്പലുമായി മുസ്ലിം എന്ന പൊതുബന്ധമുള്ളതിനാൽ ആ അഭിമുഖം എളുപ്പത്തിൽ സംഘടിപ്പിക്കാൻ ഹന്നയ്ക്ക് കഴിയുമെന്ന് അവർ കരുതുന്നു. ഒടുവിൽ സ്വന്തം അധ്വാനത്തിലൂടെ പ്രിൻസിപ്പലുമായി ഒരു അഭിമുഖം നേടിയെടുക്കുമ്പോൾ, അവളുടെ മേലധികാരി ഒരു വെള്ളക്കാരനായ സഹപ്രവർത്തകനെക്കൂടി അവൾക്കൊപ്പം അയക്കുന്നു. വാർത്ത രണ്ടുപേരുടെയും പേരിൽ പങ്കുവെക്കപ്പെടുകയും, ഹന്നയുടെ കഠിനാധ്വാനത്തിനുള്ള അംഗീകാരം വീണ്ടും തട്ടിയെടുക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഹന്നയുടെ വ്യക്തിജീവിതവും സമാനമായ കടുത്ത മാനസിക സമ്മർദ്ദങ്ങളിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. റമദാനിലെ കൊടുംചൂടിൽ നോമ്പനുഷ്ഠിക്കുന്ന, ഒരു പെൺകുഞ്ഞിന്റെ ഉമ്മയാണ് അവൾ. ഭർത്താവ് ജമാലിന്റെ (അഷ്റഫിന്റെ പി.എച്ച്.ഡി വിദ്യാർത്ഥി) കുടുംബമാകട്ടെ ഗസ്സയിൽ ഇസ്രായേലി ബോംബാക്രമണങ്ങൾക്കിടയിൽ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുകയുമാണ്. ഫോണിലൂടെ ഗസ്സയിലെ ദുരന്തങ്ങൾ നിരന്തരം നിരീക്ഷിക്കുമ്പോഴും, വീടിനുള്ളിൽ സ്വാഭാവിക അന്തരീക്ഷം നിലനിർത്താൻ ശ്രമിക്കുന്ന അവൾ കടുത്ത 'അതിജീവന കുറ്റബോധം' (survivor's guilt) പേറുന്നുണ്ട്. അഷ്റഫിൽ നിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തയായി, തന്റെ 'ആന്തരിക പരമാധികാരം' (internal sovereignty) ഹന്ന കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു. തന്റെ ചിന്തകളെയും ബോധ്യങ്ങളെയും 'അച്ചടക്കത്തിലാക്കാൻ' (discipline) ശ്രമിക്കുന്ന പാശ്ചാത്യ ആധിപത്യത്തോട് അവൾ സജീവമായി പൊരുതുന്നു. ഇതു ഘട്ടത്തിലും സ്വന്തം ധാർമ്മികവ്യക്തത പണയം വെക്കാൻ അവര്‍ വിസമ്മതിക്കുന്നു.

ഹന്നയെ ഈ നോവലിലെ ഏറ്റവും കരുത്തുറ്റ കഥാപാത്രമായി നിരൂപകർ പരക്കെ പുകഴ്ത്തുന്നത്, അവരേ ഒരു ആദർശവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട 'പെർഫെക്റ്റ്' ആക്ടിവിസ്റ്റ് പ്രതീകമായി അവതരിപ്പിക്കാൻ അബ്ദെൽ-ഫത്താഹ് തയ്യാറാകാത്തതുകൊണ്ടാണ്. അവൾ അങ്ങേയറ്റം ക്ഷീണതയാണ്; പലപ്പോഴും പരിഹാസവും ക്ഷമയില്ലായ്മയും ദേഷ്യവും അവരിൽ തിളച്ചുമറിയുന്നുണ്ട്. അശ്രദ്ധമായി വണ്ടിയോടിച്ച ഡ്രൈവറെ ഗതാഗതക്കുരുക്കിൽ വെച്ച് ശകാരിച്ചാൽ തന്റെ റമദാൻ നോമ്പ് മുറിഞ്ഞുപോകുമോ എന്ന് ആകുലപ്പെടുന്നതുപോലുള്ള തികച്ചും ലൗകികവും സ്വാഭാവികവുമായ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളോട് അവൾ പോരാടുന്നുണ്ട്.

കഥാപാത്രങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വൈകാരികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ബന്ധങ്ങളെ പരസ്പരം കോർത്തിണക്കുന്ന നോവലിലെ മറ്റൊരു നിർണ്ണായക സാന്നിധ്യമാണ് ഹന്നയുടെ ഭർത്താവും അഷ്റഫിന്റെ പി.എച്ച്.ഡി വിദ്യാർത്ഥിയുമായ ജമാൽ. ഒരു വശത്ത് ഹന്നയോടൊപ്പം കുടുംബജീവിതം പങ്കുവെക്കുകയും, മറു വശത്ത് അഷ്റഫിന്റെ അക്കാദമിക് വകുപ്പിൽ ഗവേഷകനായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ജമാൽ, കഥയുടെ പ്രധാന വിനിമയ കണ്ണിയാണ്. ഈ ഇരട്ട പദവിയിലൂടെ ഗസ്സയിലെ ബോംബാക്രമണവും പ്രാദേശിക വിദ്യാർത്ഥിയുടെ അറസ്റ്റും ഒരേ സമയം ഒരു മാധ്യമ സ്ഥാപനത്തിലും ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്തും പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു. പ്രമേയപരമായി, ഫലസ്തീനിയൻ യാഥാർത്ഥ്യത്തെയും തലമുറകൾ പങ്കുവെക്കുന്ന അതിജീവന വേദനയെയും (shared trauma) ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന പാലമായും ജമാൽ മാറുന്നുണ്ട്. ഓസ്‌ട്രേലിയയിൽ ജനിച്ചു വളർന്ന് 'ദി ക്രോണിക്കിളി'ലെ വംശീയതയോട് പോരാടുന്ന ഹന്നയുടെ മാധ്യമപ്രവർത്തനപരമായ തളർച്ചകളെ, ജീവന്റെ നിലനിൽപ്പിനായുള്ള ജമാലിന്റെ കുടുംബ ആകുലതകളുമായി കെട്ടുപിണഞ്ഞതാണ്. അയാളുടെ കുടുംബത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം ഹന്നയുടെ മാധ്യമ പോരാട്ടങ്ങളെ വെറുമൊരു കരിയർ എന്നതിലുപരി ധാർമ്മിക അതിജീവനത്തിന്റെ പ്രശ്നമാക്കി മാറ്റുന്നു.

അക്കാദമിക് മാറ്റിനിർത്തലുകളുടെയും സുരക്ഷിത താവളങ്ങളുടെയും മാനുഷികമായ വില എന്താണെന്ന് അശ്രഫിനു ബോധ്യപ്പെടുത്തിക്കൊടുക്കുന്നതും ജമാലാണ്. ജോസഫ് ബാങ്ക്സ് യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ അഷ്റഫ് ക്ലാസ് മുറികളിൽ പ്രസംഗിക്കുന്ന വിഷയങ്ങൾ കേവലം അക്കാദമിക് പഠന വസ്തുതകൾ (abstract case studies) മാത്രമല്ലെന്നും, മറിച്ച് വ്യവസ്ഥാപിതമായ അക്രമങ്ങൾക്ക് ഇരയാകുന്ന ജീവനുള്ള മനുഷ്യരുടെ ജീവിതമാണെന്നുമുള്ളതിന്റെ ജീവിക്കുന്ന തെളിവാണ് ജമാൽ. ഫലത്തില്‍, അഷ്റഫിനും ഹന്നയ്ക്കും ഒരുപോലെ തങ്ങളുടെ നിലപാടുകളെ തിരിഞ്ഞുനോക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ഒരു 'ആശയപരമായ കണ്ണാടി'യായി (ideological mirror) ജമാൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. അഷ്റഫിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, സ്വന്തം ബോധ്യങ്ങളെ സ്വയം നിശബ്ദമാക്കാനോ കോർപ്പറേറ്റ് സർവ്വകലാശാലകളുടെ കച്ചവട കളിക്ക് വഴങ്ങാനോ അവൻ തയ്യാറാകുന്നില്ല. സർവ്വകലാശാലാ അധികൃതർക്ക് അപ്രിയമായ തുറന്ന കത്തുകൾ എഴുതുമ്പോഴും, വ്യവസ്ഥാപിതമായ മൗനങ്ങൾക്കെതിരെ പോരാടുമ്പോഴും, അഷ്റഫിന്റെ സ്വാർത്ഥപരമായ അവസരവാദത്തിനും ഉള്ളിൽ ആവാഹിച്ച ഇസ്ലാമോഫോബിയക്കും നേരേയുള്ള നേരിട്ടുള്ള ഒരു വിചാരണയായി ജമാൽ മാറുന്നു. വ്യവസ്ഥിതി സ്വന്തം മനസ്സാക്ഷിയെ 'അച്ചടക്കത്തിലാക്കാൻ' (discipline) അനുവദിക്കുന്നതിന് മുൻപ് അഷ്റഫ് എന്തായിരുന്നുവോ, അതിന്റെ പ്രതീകമാണ് ജമാൽ. ഹന്നയുടെ കാര്യത്തിൽ, അവളുടെ അതിജീവന ശ്രമങ്ങൾക്ക് ആത്മബലം നൽകുന്ന സാന്നിധ്യമാണ് അയാള്‍. പാശ്ചാത്യ എഡിറ്റർമാർ ഹന്നയെ നിരന്തരം മാനസികമായി വഞ്ചിക്കുകയും (gaslighting) അവൾ കേവലം 'പക്ഷപാതിത്വമുള്ളവളോ' 'വൈകാരികമായി ചിന്തിക്കുന്നവളോ' ആണെന്ന് സ്ഥാപിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ലോകത്ത്, അവളുടെ അഭയമായി ജമാൽ മാറുന്നു. അവളുടെ ക്രോധത്തെ അംഗീകരിക്കുകയും അവളുടെ രാഷ്ട്രീയ വ്യക്തതയെ പങ്കുവെക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെ, മാധ്യമ ലോകത്തെ വംശീയമായ വീക്ഷണത്തിൽ (white gaze) നിന്ന് അവളെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഒരു പരിചയായി അയാള്‍ നിലകൊള്ളുന്നു. സ്ഥാപനങ്ങൾ നടത്തുന്ന നിശബ്ദമാക്കലുകൾക്കെതിരെയുള്ള പോരാട്ടം കേവലം വ്യക്തിപരമായ ഒരു ഉദ്യോഗ പ്രതിസന്ധി മാത്രമല്ലെന്നും, മറിച്ച് അത് കുടുംബബന്ധങ്ങളെയും സൗഹൃദങ്ങളെയും ഒരു സമൂഹത്തെ മുഴുവനായും ബാധിക്കുന്ന ഒന്നാണെന്നും ജമാൽ എന്ന കഥാപാത്രത്തിലൂടെ റാന്‍ഡ അബ്ദെൽ-ഫത്താഹ് തെളിയിക്കുന്നു.

നോവൽ തികച്ചും ലളിതമോ ആഹ്ലാദകരമോ ആയ ഒരു ശുഭപര്യവസാനമല്ല നൽകുന്നത്; മറിച്ച്, പ്രിവിലെജുകളുള്ള പ്രവാസി വ്യക്തികൾ സത്യത്തിനുപകരം സുരക്ഷിതത്വം തിരഞ്ഞെടുക്കുമ്പോൾ വ്യക്തിപരമായും രാഷ്ട്രീയമായും അവർ കൊടുക്കേണ്ടി വരുന്ന വലിയ വിലയുടെ തിക്തമായ കണക്കെടുപ്പാണ് അത് സാധ്യമാക്കുന്നത്. ആ നിലയിൽ, അത് നമ്മൾ ഓരോരുത്തരുടെയും മുഖത്തേയ്ക്ക് ഒരു ചോദ്യശരം ഉയര്‍ത്തുകയാണ്. ഇത് ദൂരെയെങ്ങോ നടക്കുന്ന ‘അവരുടെ’ മാത്രം യുദ്ധമല്ല. മറിച്ച്, നിങ്ങളും ഞാനും ഒരുപോലെ പങ്കാളികളാകുന്ന ഒന്നാണ്. സാഹിത്യമോ രാഷ്ട്രീയമോ സംസ്കാരമോ ആകട്ടെ, ഫലസ്തീനിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഏത് ചർച്ചയും ഒടുവിൽ എത്തിച്ചേരേണ്ടത് ഈയൊരു ചോദ്യത്തിലേക്കാണ്: ഇതിൽ നിങ്ങൾ നിങ്ങളെ എവിടെയാണ് പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നത്?

(കാട്ടുമുള്ളുകളും ഒലീവ് മരങ്ങളും: CARNET BOOKS, 2026, Pages: 227-233)

 

Paradiso 17 by Hannah Lillith Assadi

 മൃതിയിലൂടെ വീടണയുമ്പോൾ: 'പാരഡൈസോ 17'-ലെ ഡാന്റെയൻ പ്രവാസവും ആത്മീയ എത്തിച്ചേരലും

https://www.fazalrahman.com/books/article/paradiso-17-by-hannah-lillith-assadi-malayalam

അമേരിക്കൻ എഴുത്തുകാരിയായ ഹന്ന ലിലിത്ത് അസ്സാദിയുടെ ഏറെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റിയ മൂന്നാമത്തെ നോവലാണ് 'പാരഡൈസോ 17' (Paradiso 17). വ്യാപകമായ നിരൂപക പ്രശംസ നേടിയ ഈ കൃതി 2026-ലെ 'വുമൺസ് പ്രൈസ് ഫോർ ഫിക്ഷന്റെ' ലോങ് ലിസ്റ്റിലും ഇടംപിടിച്ചിരുന്നു.

എഴുത്തുകാരിയുടെ അന്തരിച്ച ഫലസ്തീനിയൻ പിതാവിന്റെ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനമുൾക്കൊണ്ട് രചിച്ച, തികച്ചും വ്യക്തിപരമായതും വൈകാരിക സാന്ദ്രവുമായ ഒരു ബൃഹത് ആഖ്യാനമാണിത്. അരിസോണയിൽ മരണക്കിടക്കയില്‍ കഴിയുന്ന പിതാവിന്റെ അവസാന നാളുകളിലാണ് അസ്സാദി ചിട്ടപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ലാത്ത ഖണ്ഡങ്ങളായി എഴുതി തുടങ്ങുന്നത്. 1948-ലെ നക്ബയുടെ (Nakba) സമയത്ത്, അഞ്ചാം വയസ്സിൽ ഫലസ്തീനിൽ നിന്ന് പാലായനം ചെയ്യേണ്ടി വന്ന 'സുഫിയാൻ' എന്ന കഥാപാത്രത്തിന്റെ ജീവിതമാണ് നോവൽ പിന്തുടരുന്നത്. കാലത്തിലൂടെയും ദേശങ്ങളിലൂടെയും മുന്നോട്ടും പിന്നോട്ടും സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ കഥ, സ്വന്തമെന്ന് വിളിക്കാൻ ഒരിടത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള അയാളുടെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ നീണ്ടുനിന്ന അസ്വസ്ഥമായ അന്വേഷണങ്ങളുടെ ചരിത്രരേഖ കൂടിയാണ്.

സിറിയൻ അഭയാർത്ഥി ക്യാമ്പിലൂടെയും, കുവൈറ്റിലെ എണ്ണപ്പാടങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മരുഭൂമികളിലൂടെയും, തന്റെ പതിനേഴാം വയസ്സിൽ ഫ്രാൻകോ ലിയോൺ എന്ന പേരില്‍ പഠനം നടത്തുന്ന ഒരു ചെറിയ ഇറ്റാലിയൻ സർവ്വകലാശാലാ നഗരത്തിലൂടെയും സുഫിയാന്റെ ജീവിതം കടന്നുപോകുന്നു. തുടർന്ന്, ടാക്സി ഡ്രൈവറായി ജീവിക്കുകയും ഒരു അമേരിക്കൻ-ജൂത സ്ത്രീയെ വിവാഹം കഴിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ന്യൂയോർക്ക് നഗരത്തിലെ തെരുവുകളിലേക്കും, ഒടുവിൽ അരിസോണയിലെ ഫീനിക്സിലെ വിഭ്രമാത്മകമായ വിശാല മരുഭൂമികളിലേക്കും ആ യാത്ര നീളുന്നു. ന്യൂയോർക്കിലെ ധനികനായ ജൂതനായ ബർണാർഡോ എന്ന സുഹൃത്ത്, സുഫിയാന്റെ ജീവിതത്തിലുടനീളം സാമ്പത്തികമായി സഹായിക്കുന്നുണ്ട്—സാധാരണ ഫലസ്തീൻ പ്രവാസികളുടെ ജീവിതങ്ങളിൽ അപൂർവ്വമായി മാത്രം കാണുന്ന ഒന്നാണിത്. ഇത്തരം അനുഭവങ്ങളിലൂടെ, ഒരേസമയം ഒരു വ്യക്തിയുടെ ജീവിതത്തിലൂടെ ഫലസ്തീനികളുടെ ആകെ ദുരന്തപൂർണ്ണമായ ജീവിതവഴികൾ ചുരുക്കി അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, നോവൽ കേവലമൊരു പ്രതീകാത്മക കഥയോ രൂപകമോ (allegory) മാത്രമായി ചുരുങ്ങിപ്പോകാതെ നില്‍ക്കുന്നു. തനിമയുള്ള കഥാപാത്ര നിർമ്മിതി കൊണ്ടും ദൃഢമായ ഇതിവൃത്തസ്വഭാവം കൊണ്ടും ഈ കൃതി സാഹിത്യലോകത്ത് സ്വന്തമായൊരു വ്യക്തിത്വം പുലർത്തുന്നു.

ലോകസാഹിത്യത്തിൽ 'പ്രവാസത്തിന്റെ കവിത' (Exile Canto) എന്ന് ഖ്യാതിനേടിയ ഡാന്റെയുടെ ഡിവൈൻ കോമഡിയിലെ 'പാരഡൈസോ, കാന്റോ 17'-ൽ നിന്നാണ് നോവലിന്റെ ശീർഷകം സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. നോവലിന്റെ തുടക്കത്തിൽ നൽകിയിരിക്കുന്ന ഉദ്ധരണിയും (epigraph) ഈ ഭാഗത്തുനിന്നുള്ളതാണ്; പ്രിയപ്പെട്ട സ്വന്തം നഗരത്തിൽ നിന്ന് താൻ നാടുകടത്തപ്പെടാൻ പോകുന്നുവെന്ന ഭയാനകവും വ്യക്തവുമായ പ്രവചനത്തെയാണ് ഡാന്റെ അവിടെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്നത്. സുഫിയാനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, അഞ്ചാം വയസ്സിലെ പ്രവാസം എന്നത് സ്വന്തം വേരുകളിൽ നിന്നുള്ള പെട്ടെന്നുള്ളതും ക്രൂരവുമായ ഒരു പിഴുതെറിയലായിരുന്നു. ഡാന്റെയുടെ ജീവിതത്തിലെന്നപോലെ, ഈ 'ആദ്യ ശരം' (first arrow) സുഫിയാന്റെയും ജീവിതവഴികളെ പൂർണ്ണമായി നിർണ്ണയിക്കുകയും, ഒരിക്കലും തിരിച്ചുപിടിക്കാനാവാത്ത സ്വന്തം വീടിനെ തേടി ദശാബ്ദങ്ങളോളം അലയുന്ന ഒരു ശാശ്വത നാടോടിയാക്കി അയാളെ മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.

 

"അന്യന്റെ അപ്പം എത്രത്തോളം ഉപ്പുരസമുള്ളതാണെന്നും,

അന്യന്റെ പടവുകൾ കയറിയിറങ്ങി നടക്കുക എന്നത് എത്രത്തോളം

പ്രയാസകരമാണെന്നും നീ തിരിച്ചറിയും..."

 

സുഫിയാന്റെ ജീവിതത്തിലെ ദൈനംദിന അതിജീവന സമരങ്ങളെ അങ്ങേയറ്റം മനോഹരമായി പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന വരികളാണിത്—നിരന്തരം 'അന്യന്റെ അപ്പം' തിന്നുകയും, താൻ തികച്ചും ഒരു അപരിചിതൻ മാത്രമാണെന്ന് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്ന ഇടങ്ങളിലൂടെ ജീവിച്ചു തീർക്കുകയുമാണ് അയാൾ. അപരിചിതമായ ലോകങ്ങളിലെ താൽക്കാലിക ആതിഥേയത്വങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചു ജീവിക്കുമ്പോഴും, ഉള്ളിൽ വിട്ടുമാറാതെ പേറുന്ന അസ്വസ്ഥതകളുടെ ഭാരം പേറുന്ന ആ 'ഡാന്റെയൻ തളർച്ച' (Dantean exhaustion) ഈ നോവൽ കൃത്യമായി പകർത്തിവെക്കുന്നുണ്ട്.

ഈ ശീർഷകത്തിൽ ഒരു ഘടനാപരവും ആത്മീയവുമായി ആഴത്തിലുള്ള ഒരു  വൈരുദ്ധ്യം (structural and spiritual irony) കൂടി കണ്ടെത്താനാകും. ഡിവൈൻ കോമഡിയിൽ, 'പാരഡൈസോ' എന്നത് ആത്മാവ് പരമമായ ശാന്തിയും വെളിച്ചവും ശാശ്വതമായ സ്വർഗ്ഗീയ ഭവനവും പ്രാപിക്കുന്ന അന്തിമ അവസ്ഥയെയാണ് പ്രതീകവൽക്കരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ആ പരമമായ സ്വർഗ്ഗീയതയുടെ അരികത്തു നിൽക്കുമ്പോഴും, തന്റെ ഭൗതിക ഭവനത്തിന് സംഭവിച്ച വേദനാജനകമായ തകർച്ചകളെ തിരിഞ്ഞുനോക്കാനും ഓർമ്മിക്കാനും ഡാന്റെ നിർബന്ധിതനാകുന്നുണ്ട്. സമാനമായ രീതിയിൽ, അസ്സാദിയുടെ 'പാരഡൈസോ 17' ആരംഭിക്കുന്നത് കഥയുടെ ഒടുക്കത്തിൽ നിന്നാണ്—അരിസോണയിലെ മരണക്കിടക്കയിൽ കിടക്കുന്ന സുഫിയാനിൽ നിന്ന്. ഭൗതിക ശരീരം തളരുമ്പോഴും, അയാളുടെ മനസ്സ് വിഭ്രമാത്മകമായി (hallucinatory) കാലത്തിലൂടെയും ദേശങ്ങളിലൂടെയും സൂഫി ആത്മീയതയിലൂടെയും (Sufi mysticism) ഉയരങ്ങളിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു. അയാളുടെ ആ മരണക്കിടക്ക തന്നെയാണ് അയാളുടെ വ്യക്തിപരമായ 'പാരഡൈസോ' ആയി മാറുന്നത്. സ്വന്തം പ്രവാസി ജീവിതത്തിൽ ചിതറിപ്പോയ ഓർമ്മത്തുണ്ടുകളെ സമഗ്രമായി തിരിഞ്ഞുനോക്കാനും, അവയെല്ലാം കൂട്ടിച്ചേർത്ത് അർത്ഥപൂർണ്ണവും മനോഹരവുമായ ഒരു ചിത്രമാക്കി മാറ്റാനും അയാൾക്ക് സാധിക്കുന്നത് ആ അവസാന ഘട്ടത്തിലാണ്.

ടോൾസ്റ്റോയിയുടെ 'ദി ഡെത്ത് ഓഫ് ഇവാൻ ഇല്ലിച്ച്' (The Death of Ivan Ilyich) എന്ന കൃതിയിലെ ഇവാൻ ഇല്ലിച്ചിനെപ്പോലെ, ഇവിടെയും പ്രധാന കഥാപാത്രം താൻ ജീവിച്ചുതീർത്ത ജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മൂല്യം അളന്നു തിട്ടപ്പെടുത്താൻ മരണത്തിന്റെ ആ അവസാന നിമിഷങ്ങളിലെ തെളിച്ചത്തെയാണ് പ്രയോജനപ്പെടുത്തുന്നത്. എന്നാൽ, ആഴമില്ലാത്തതും ഉപരിപ്ലവവുമായ ബൂർഷ്വാ സാമൂഹിക ചട്ടക്കൂടുകളോട് കൃത്യമായി പൊരുത്തപ്പെട്ടു ജീവിച്ചതിനാൽ തന്റെ ജീവിതം തികച്ചും ശൂന്യമായിരുന്നുവെന്ന ഭീതിദമായ തിരിച്ചറിവാണ് ഇല്ലിച്ചിനുണ്ടാകുന്നതെങ്കിൽ, സുഫിയാന്റെ മാനസിക പ്രതിസന്ധി ഉടലെടുക്കുന്നത് നക്ബ (Nakba) ഏൽപ്പിച്ച ചരിത്രപരമായ ആഘാതങ്ങളിൽ നിന്നാണ്; അതയാളെ വേരുകളറ്റ, ഭൂമിശാസ്ത്രപരവും സാംസ്കാരികവുമായ ഒരു ശാശ്വത പ്രവാസത്തിലേക്ക് തള്ളിയിടുകയായിരുന്നു.

രണ്ടുപേരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം മരണം ഒരു പരാജയമല്ല, മറിച്ച് പരമമായ സ്വർഗ്ഗീയതയിലേക്കുള്ള എത്തിച്ചേരലാണ് (supreme arrival). സാമൂഹികമായ വശംവദത്വം കൊണ്ടോ ചരിത്രപരമായ ആഘാതങ്ങൾ കൊണ്ടോ ഒരു മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം തകർന്നുപോയേക്കാം, എങ്കിലും ഭൗതിക ലോകത്തോടുള്ള ആത്യന്തികമായ വിടപറയലിലൂടെ ആത്മാവിന് ഭൗതികമായ കഷ്ടപ്പാടുകളെ മറികടക്കാനും അതിന്റെ യഥാർത്ഥവും ശാശ്വതവുമായ ഭവനത്തെ കണ്ടെത്താനും സാധിക്കുമെന്ന് ടോൾസ്റ്റോയിയും അസ്സാദിയും ഒരുപോലെ കാണിച്ചുതരുന്നു.

സൂഫി പാരമ്പര്യങ്ങളും പ്രവചനസ്വഭാവമുള്ള സ്വപ്നങ്ങളും ആഴത്തിലുള്ള പ്രവാസ അനുഭവങ്ങളും നിറഞ്ഞ 'പാരഡൈസോ 17', മരണക്കിടക്കയിൽ നിന്ന് കുടിയേറ്റ ജീവിതത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളെ തിരിഞ്ഞുനോക്കുന്നതിന്റെ ഉന്മാദവും എന്നാൽ വെളിച്ചം നിറഞ്ഞതുമായ ഒരു അവിസ്മരണീയ അന്വേഷണമാണ്.

Slavenka Drakulić: Anatomy of History

 

സ്ലാവെങ്ക ദ്രാക്കുലിച്ച്: ചരിത്രത്തിന്റെ ശരീരശാസ്ത്രം

(2026 ജൂണില്‍ അന്തരിച്ച വിഖ്യാത ക്രോയേഷ്യന്‍ എഴുത്തുകാരി സ്ലാവെങ്ക ദ്രാക്കുലിച്ചിന്റെ രചനാലോകത്തിലേക്ക്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ബ്ലോക്കിന്റെ തകർച്ചയും, തീവ്രദേശീയതയുടെ വളർച്ചയും, അതിനുശേഷമുള്ള അസ്തിത്വപരമായ അസ്വസ്ഥതകളും ശക്തമായ സ്ത്രീപക്ഷ വീക്ഷണത്തിലൂടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ അന്ത്യകാല യുഗോസ്ലാവിയയുടെ ഏറ്റവും മികച്ച ആഖ്യായികാകാരിയായി അവര്‍ ഉയർന്നുനില്‍ക്കുന്നു.)

ഫസല്‍ റഹ് മാന്‍

വലിയ രാഷ്ട്രീയ-ചരിത്ര സംഭവങ്ങൾ സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ, പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകളുടെ നിത്യജീവിതത്തെയും ശരീരത്തെയും എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നു എന്ന് നിര്‍ഭയമായി രേഖപ്പെടുത്തിയതിലൂടെയാണ് ക്രോയേഷ്യൻ എഴുത്തുകാരിയും സോഷ്യോളജിസ്റ്റുമായ സ്ലാവെങ്ക ദ്രാക്കുലിച്ച് ആഗോളതലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയയായത്. 1949-ൽ റിയേക്കയിൽ ജനിച്ച അവർ സാഗ്രെബ് സർവകലാശാലയിൽ നിന്നാണ് താരതമ്യ സാഹിത്യത്തിലും സോഷ്യോളജിയിലും ബിരുദം നേടിയത്. ബാൾക്കൻ ദേശീയതയോടുള്ള കടുത്ത വിമർശനങ്ങൾ, സ്ത്രീശരീരത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയം, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് അനന്തര സമൂഹത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള തീക്ഷ്ണമായ കൃതികളിലൂടെ അവർ മുൻ യുഗോസ്ലാവിയൻ നാടുകളിൽ സ്ത്രീപക്ഷ ചിന്തകൾക്കും സംവാദങ്ങൾക്കും അടിത്തറയിട്ടു.

മാർഷൽ ടിറ്റോയുടെ ഭരണം (1945–1980) യുഗോസ്ലാവിയയെ ഒരു 'ഉദാര കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്' രാജ്യമായാണ് ലോകത്തിന് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിച്ചത്. സോവിയറ്റ് ചേരിയെ അപേക്ഷിച്ച് സാംസ്കാരിക സ്വാതന്ത്ര്യവും സാമ്പത്തിക അഭിവൃദ്ധിയും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ പുറമെ കണ്ട ഈ തിളക്കത്തിന് പിന്നിൽ സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതം കടുത്ത വൈരുദ്ധ്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞതായിരുന്നു എന്ന് ദ്രാക്കുലിച്ച് തന്റെ കൃതികളിലൂടെ തുറന്നുകാട്ടി. ടിറ്റൊയ്ക്ക് ശേഷം, 1990-കളിൽ യുഗോസ്ലാവിയ വംശീയ യുദ്ധങ്ങളിലൂടെ ദാരുണമായി തകർന്നപ്പോൾ, അതിന് കാരണമായ തീവ്രദേശീയതയ്ക്കും വംശീയ വിദ്വേഷത്തിനുമെതിരെ അവര്‍ ശക്തമായി പ്രതികരിച്ചു. എന്നാൽ സ്വന്തം നാട്ടിൽ അവർ കടുത്ത മാധ്യമവേട്ടയ്ക്കും ആക്രമണങ്ങൾക്കും ഇരയായി. തുടർന്ന് ജന്മനാട് ഉപേക്ഷിച്ച് സ്വീഡനിലേക്ക് പലായനം ചെയ്യേണ്ടി വന്ന അവർ, അവിടെയിരുന്നുകൊണ്ട് ദി ഗാർഡിയൻ, ദി ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസ് തുടങ്ങിയ പ്രമുഖ അന്താരാഷ്ട്ര മാധ്യമങ്ങളിലൂടെ തന്റെ എഴുത്ത് തുടർന്നു.

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിമർശനവും രാഷ്ട്രീയ ഉപന്യാസങ്ങളും:

മുൻ യുഗോസ്ലാവിയയിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ആദ്യത്തെ സ്ത്രീപക്ഷ ഉപന്യാസ സമാഹാരവും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ചേരിയിലെ സ്ത്രീപക്ഷ ചിന്തകളുടെ അടിസ്ഥാന ഗ്രന്ഥവുമാണ് ദ്രാക്കുലിച്ചിനെ ആദ്യമായി ശ്രദ്ധേയയാക്കിയ ദി മോർട്ടൽ സിൻസ് ഓഫ് ഫെമിനിസം (1980s). ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ പേര് തന്നെ കടുത്ത പരിഹാസം നിറഞ്ഞതാണ്. ഫെമിനിസം എന്നത് സോഷ്യലിസ്റ്റ് വ്യവസ്ഥിതിക്കെതിരായ ഒരു പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ മതദ്രോഹമാണ്— അഥവാ ഒരു 'മഹാപാപമാണ്' (Mortal Sin) എന്ന ഭരണകൂട അനുകൂല രാഷ്ട്രീയ സംഘടനകളുടെ ആരോപണത്തിനുള്ള മറുപടിയായിരുന്നു ഈ കൃതി. സോഷ്യലിസ്റ്റ് പുരുഷാധിപത്യത്തിന്റെ കാപട്യങ്ങളെ ഈ പുസ്തകം പൂർണ്ണമായി തുറന്നുകാട്ടി. സോഷ്യലിസത്തിന് കീഴിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് നിയമപരമായി തുല്യത ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും, പ്രായോഗികമായി അവർക്ക് മുഴുവൻ സമയ ജോലിയും ഒപ്പം വീട്ടുജോലികളുടെ ഭാരവും ഒറ്റയ്ക്ക് ചുമക്കേണ്ടി വരുന്ന ഒരു 'ഇരട്ട ഭാരം' ഉണ്ടായിരുന്നു. ഭരണകൂടം മൂടിവെക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഗാർഹിക പീഡനം, ബലാത്സംഗം, വേശ്യാവൃത്തി, വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തെ ലൈംഗികവിവേചനം, സ്ത്രീള്‍ക്ക് സ്വന്തം ശരീരത്തിന്മേലുള്ള സ്വയംഭരണം (bodily autonomy) തുടങ്ങിയ നിഷിദ്ധ പ്രമേയങ്ങളെ (taboo topics) ദ്രാക്കുലിച്ച് നിര്‍ഭയമായി അഭിമുഖീകരിച്ചു. പുരുഷാധിപത്യത്തോടുള്ള അവരുടെ വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത നിലപാടുകളുടെ തുടക്കമായിരുന്നു ഇത്.

കമ്യൂണിസ്റ്റ് കാലത്തെ കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ നിരീക്ഷണങ്ങള്‍ പ്രധാനമായും നാല് കൃതികളിലൂടെ നമുക്ക് മനസ്സിലാക്കാം. ഇതില്‍ ആദ്യത്തേത് ഹൗ വി സർവൈവ്ഡ് കമ്മ്യൂണിസം ആൻഡ് ഈവൻ ലാഫ്ഡ് (1991) എന്ന ലേഖന സമാഹാരമാണ്. ടിറ്റോയുടെ കാലത്തെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ജീവിതത്തിന്റെ ആന്തരിക വൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടെ സാക്ഷ്യപത്രമാണ് ഈ കൃതി. വലിയ രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തങ്ങൾക്കപ്പുറം നിത്യോപയോഗ സാധനങ്ങളുടെ ദൗർലഭ്യം, ഭരണകൂടത്തിന്റെ കാപട്യങ്ങൾ, നിശബ്ദമായ അടിച്ചമർത്തലുകൾ എന്നിവ സാധാരണ മനുഷ്യരെ, പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകളെ എങ്ങനെയാണ് ബാധിച്ചത് എന്ന് ഈ ഉപന്യാസങ്ങള്‍ വരച്ചുകാട്ടുന്നു. കമ്മ്യൂണിസത്തെ അതിജീവിച്ചവർ വെറും ഇരകളല്ല, മറിച്ച് അതിനുള്ളിലിരുന്ന് ചിരിക്കാൻ ശീലിച്ചവരാണെന്ന് അവർ സമർത്ഥിക്കുന്നു. ബാൾക്കൻ എക്സ്പ്രസ് (1992) എന്ന കൃതി, 1980-ൽ ടിറ്റോയുടെ മരണശേഷം ഫെഡറൽ സംവിധാനം തകരുകയും യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുകയും ചെയ്തപ്പോഴുള്ള ആഘാതത്തെയാണ് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്. യുഗോസ്ലാവിയയുടെ പെട്ടെന്നുള്ള തകർച്ച, യുദ്ധത്തിന്റെ കയ്പേറിയ ഓർമ്മകൾ എന്നിവ ഇതിലുണ്ട്. ടിറ്റോയുടെ 'ഉദാരത' യഥാർത്ഥത്തിൽ രാജ്യത്തിനകത്തെ വലിയ വംശീയ വിള്ളലുകളെ താൽക്കാലികമായി മൂടിവെക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്തതെന്ന കടുത്ത തിരിച്ചറിവ് ഈ കൃതി പങ്കുവെക്കുന്നു. കഫേ യൂറോപ്പ (1996), 1990-കളിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് അനന്തര പരിവർത്തന കാലത്തെയാണ് ചർച്ചക്കെടുക്കുന്നത്. ഇവിടെ എഴുത്തുകാരിയുടെ ശൈലിയിൽ കടുത്ത സിനിസിസത്തിനു പകരം ഒരുതരം പരിഹാസവും സഹിഷ്ണുതയും കടന്നുവരുന്നു. കമ്മ്യൂണിസത്തിന് ശേഷമുള്ള ജീവിതത്തിലെ അസംബന്ധങ്ങൾ—അഴിമതി, പശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുടെ കുറ്റപ്പെടുത്തലുകൾ, ടിറ്റോയുടെ ഭരണകൂടം അവശേഷിപ്പിച്ചുപോയ നിഴലുകൾ എന്നിവയെ അവർ വിമർശനാത്മകമായി സമീപിക്കുന്നു.

കമ്മ്യൂണിസത്തിന്റെ തകർച്ചയെയും ടിറ്റോയുടെ യുഗോസ്ലാവിയയെയും ഒരു ദൂരത്തുനിന്ന് നോക്കിക്കണ്ട് പരിഹാസത്തിലൂടെയും ഉപമകളിലൂടെയും (allegory and satire) ആവിഷ്കരിക്കുന്ന കൃതിയാണ് എ ഗൈഡഡ് ടൂർ ത്രൂ ദി മ്യൂസിയം ഓഫ് കമ്മ്യൂണിസം (2011). കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിലെ വ്യത്യസ്ത രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള എട്ട് മൃഗങ്ങളാണ് (എലി, തത്ത, കരടി, പൂച്ച, മൂഷികൻ, പന്നി, പട്ടി, കാക്ക) ഇതിലെ കഥാകാരന്മാർ. ഓരോ മൃഗവും ഓരോ രാജ്യത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു (ഉദാഹരണത്തിന് യുഗോസ്ലാവിയയുടെ തത്ത, പോളണ്ടിന്റെ പൂച്ച). ജോർജ്ജ് ഓർവലിന്റെ 'ആനിമൽ ഫാം' പോലെ മൃഗങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തിലൂടെയാണ് പ്രത്യയശാസ്ത്രങ്ങളെ വിമർശിക്കുന്നതെങ്കിലും, ദ്രാക്കുലിച്ചിന്റെ കൃതി കൂടുതൽ ചരിത്രപരവും (ഉദാഹരണത്തിന് ബെർലിൻ മതിൽ, റൊമാനിയയിലെ ചൗഷസ്ക്യുവിന്റെ ഭരണം) വൈകാരികവുമായ നിരീക്ഷണങ്ങളാൽ സമ്പന്നമാണ്. മൃഗങ്ങളുടെ ആഖ്യാനസ്വരം ഗുരുതരമായ രാഷ്ട്രീയ പ്രശ്നങ്ങളെ പരിഹാസത്തോടെയും യുക്തിയോടെയും സമീപിക്കാൻ എഴുത്തുകാരിക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്നു.

ദ്രാക്കുലിച്ചിന്റെ സാഹിത്യജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും സുപ്രധാനവും ആഗോളതലത്തിൽ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടതുമായ കൃതിയാണ് 'ദേ വുഡ് നെവർ ഹർട്ട് എ ഫ്ലൈ' (2003). അതുവരെ രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങളെയും സ്ത്രീശരീരത്തെയും കുറിച്ച് എഴുതിയ ദ്രാക്കുലിച്ച്, ഈ കൃതിയിലൂടെ മനുഷ്യരിലെ നന്മതിന്മകളുടെ മനഃശാസ്ത്രത്തിലേക്കും യുദ്ധകാലത്ത് സാധാരണ മനുഷ്യർ എടുക്കുന്ന തീരുമാനങ്ങളിലേക്കും വിരൽ ചൂണ്ടുന്നു. ഹേഗിലെ അന്താരാഷ്ട്ര ക്രിമിനൽ ട്രൈബ്യൂണലിലും ക്രൊയേഷ്യയിലെ മറ്റ് കോടതികളിലും നടന്ന യുദ്ധക്കുറ്റവാളികളുടെ വിചാരണകൾ മാസങ്ങളോളം നേരിട്ട് കണ്ടതിന് ശേഷമാണ് ദ്രാക്കുലിച്ച്  പുസ്തകം രചിക്കുന്നത്. യുദ്ധകാലത്ത് ക്രൂരമായ വംശഹത്യകൾക്കും പീഡനങ്ങൾക്കും നേതൃത്വം നൽകിയ ഒരു ഡസനോളം യുദ്ധക്കുറ്റവാളികളുടെ സൂക്ഷ്മമായ വ്യക്തിചിത്രങ്ങളാണ് ഈ കൃതി വരച്ചുകാട്ടുന്നത്. ഇതിലൂടെ Award for European Understanding അവർക്ക് ലഭിക്കുകയുണ്ടായി.

പുസ്തകത്തില്‍ ദ്രാക്കുലിച്ച് മുന്നോട്ട് വെക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ആശയമാണ് "കുറ്റബോധത്തിന്റെ വ്യക്തിവൽക്കരണം" (individualization of guilt). യുദ്ധക്കുറ്റങ്ങളെ ഒരു ജനതയുടെയോ വംശത്തിന്റെയോ കൂട്ടായ ഉത്തരവാദിത്തമായി കണ്ട് (Collective guilt) എല്ലാവരെയും കുറ്റക്കാരാക്കുന്ന രീതിയെ അവർ എതിർക്കുന്നു. പകരം, യുദ്ധകാലത്ത് ക്രൂരതകൾ ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ച ഓരോ വ്യക്തിയും അവരുടെ സ്വന്തം തീരുമാനങ്ങൾക്ക് വ്യക്തിപരമായിത്തന്നെ മറുപടി പറയണം എന്ന് അവർ വാദിക്കുന്നു. 'ഒരു ഈച്ചയെപ്പോലും നോവിക്കാത്ത' സാധാരണക്കാരായ മനുഷ്യർ യുദ്ധസാഹചര്യങ്ങളിൽ എങ്ങനെയാണ് ക്രൂരന്മാരായ കുറ്റവാളികളായി മാറുന്നതെന്നും, പ്രത്യയശാസ്ത്രങ്ങളുടെ മറവിൽ അവർ നടത്തുന്ന കൊടുംക്രൂരതകളെയും മനഃശാസ്ത്രപരമായ ആഴത്തോടെ ദ്രാക്കുലിച്ച് വിശകലനം ചെയ്യുന്നു.

ഉപന്യാസങ്ങളിൽ നിന്ന് ഫിക്ഷനിലേക്ക്:

സ്ലാവെങ്ക ദ്രാക്കുലിച്ചിന്റെ ഏറ്റവും വിപ്ലവാത്മകമായ ആദ്യ നോവലാണ് 'ഹോളോഗ്രാംസ് ഓഫ് ഫിയർ' (1987). കടുത്ത രോഗാവസ്ഥയെയും മരണഭയത്തെയും അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന ഒരു സ്ത്രീയുടെ മനഃശാസ്ത്രപരമായ ആഖ്യാനമാണ് നോവല്‍. ബോസ്റ്റണിലെ ഒരു ആശുപത്രിയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വികസിക്കുന്ന നോവൽ, അവയവമാറ്റ ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് വിധേയയാകുന്ന ഒരു സ്ത്രീയുടെ മാനസിക ആഘാതങ്ങളെയും സ്വത്വപ്രതിസന്ധിയെയും അതീവ സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിക്കുന്നു. മുഖ്യകഥാപാത്രം ആശുപത്രി കിടക്കയിൽ സുഖം പ്രാപിച്ചുവരുമ്പോൾ, കഥ അമേരിക്കയിലെ വർത്തമാനകാല യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളിൽ നിന്നും അവരുടെ കുട്ടിക്കാലത്തെ യുഗോസ്ലാവിയൻ ഓർമ്മകളിലേക്ക് മാറിമറിയുന്നു. ക്രൂരനായ പിതാവ് ഏൽപ്പിച്ച ആഘാതങ്ങൾ, അമ്മയും മകളും തമ്മിലുള്ള സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധങ്ങൾ, മരണത്തോടുള്ള കടുത്ത ഭയം എന്നിവയിലൂടെ അവര്‍ കടന്നുപോകുന്നു. ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് ശേഷമുള്ള ഓരോ ചെറിയ ശാരീരിക മാറ്റങ്ങളെയും അതീവ സൂക്ഷ്മതയോടെ, ആത്മീയവും അസ്തിത്വപരവുമായ (existential) തലത്തിൽ ദ്രാക്കുലിച്ച് വരച്ചുകാട്ടുന്നു.

യുഗോസ്ലാവിയയുടെ തകർച്ചയ്ക്ക് തൊട്ടുമുമ്പ് പുറത്തിറങ്ങിയ മാർബിൾ സ്കിൻ (1989) എന്ന നോവല്‍ ശില്പിയായ മകൾ, വൈകാരികമായി അകന്നുനിൽക്കുന്ന അമ്മ, അമ്മയുടെ കാമുകൻ എന്നിവർക്കിടയിലെ ഇരുണ്ട മനോവ്യാപാരങ്ങളെയാണ് പരിശോധിക്കുന്നത്. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് യാഥാസ്ഥിതിക സമൂഹത്തിൽ ഒരു 'അമ്മ'യെ കേവലമൊരു മാതൃരൂപത്തിനപ്പുറം സ്വന്തമായി ലൈംഗിക ചോദനകളുള്ള ഒരു സ്ത്രീയായി (mother as a sexual being) അടയാളപ്പെടുത്താൻ നോവൽ ധീരത കാണിക്കുന്നു. മാതൃത്വവും സ്ത്രീയുടെ ലൈംഗികതയും പരസ്പരം എങ്ങനെയാണ് ഏറ്റുമുട്ടുന്നത് എന്ന് നോവൽ വിശകലനം ചെയ്യുന്നു. കുട്ടിക്കാലത്ത് നേരിടേണ്ടി വന്ന അവഗണനകളും അമ്മയുടെ സ്നേഹത്തിനായി മത്സരിക്കേണ്ടി വരുമ്പോൾ ഒരു പെൺകുട്ടിക്കുണ്ടാകുന്ന മാനസിക ആഘാതങ്ങളും ചർച്ചയാകുന്നു. പ്രതീകാത്മക തലത്തില്‍, നോവലിലെ സങ്കീർണ്ണമായ കുടുംബബന്ധങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ തകർച്ചയുടെ വക്കിലെത്തി നിൽക്കുന്ന യുഗോസ്ലാവിയ എന്ന രാജ്യത്തിന്റെ തന്നെ വലിയൊരു രൂപകമാണ് (National Allegory). വിശ്വസിക്കാൻ കൊള്ളാത്ത ഒരു അമ്മയോട് മകൾക്കുള്ള അതേ സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധമാണ്, തകർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന പിതൃ അധികാര യുഗോസ്ലാവിയൻ ഭരണകൂടത്തോട് അവിടുത്തെ പൗരന്മാർക്കുള്ളത് എന്ന് എഴുത്തുകാരി സമർത്ഥിക്കുന്നു.

'ദി ടേസ്റ്റ് ഓഫ് എ മാൻ' (1994) സ്ലാവെങ്ക ദ്രാക്കുലിച്ചിന്റെ ഏറ്റവും ഞെട്ടിക്കുന്നതും അസ്വസ്ഥമാക്കുന്നതുമായ കൃതിയാണ്. ഭ്രാന്തമായ പ്രണയം, ലൈംഗിക തൃഷ്ണ, നരഭോജനം (cannibalism) എന്നിവയെ പ്രമേയമാക്കിയ അതീവ സ്തോഭജനകമായ കൃതിയില്‍, ന്യൂയോർക്കിൽ പഠിക്കുന്ന ഒരു പോളിഷ് ഗവേഷക തന്റെ വിവാഹിതനായ ബ്രസീലിയൻ കാമുകനെ തട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി, കൊലപ്പെടുത്തി, അയാളുടെ ശരീരഭാഗങ്ങൾ ഭക്ഷിക്കുന്നതാണ് ഇതിവൃത്തം. സ്ത്രീപക്ഷ നിലപാടുകളെ ഏറ്റവും വിലക്കപ്പെട്ട അതിരുകളിലേക്ക് (taboo territory) തള്ളിവിടുന്ന ഈ കൃതി, തീവ്രമായ പ്രണയഭ്രാന്ത്, ശരീരത്തിന്റെ വന്യത, സ്ത്രീ അനുഭവിക്കുന്ന തീക്ഷ്ണമായ ഒറ്റപ്പെടൽ എന്നിവയെ 'ശുദ്ധമായ വിശപ്പ്' (pure appetite) എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിലൂടെ വിശകലനം ചെയ്യുന്നു. തന്റെ ക്രൂരപ്രവൃത്തിയെ അതീവ യുക്തിഭദ്രവും വിശകലനാത്മകവുമായി ന്യായീകരിക്കുന്ന ഗവേഷകയായ നായികയുടെ ആത്മഗതമായാണ് നോവലിന്റെ ആഖ്യാനം. കേവലമൊരു കുറ്റകൃത്യത്തിനപ്പുറം ആത്യന്തികമായ പ്രണയത്തിന്റെ വിനാശകരമായ അതിരുകൾ, മതപരമായ ഭ്രാന്ത്, അസ്തിത്വപരമായ ഭ്രംശനം (existential displacement) എന്നിവയുടെ ഒരു ബഹുമുഖ രൂപകമായാണ് (Multi-layered Allegory) നോവൽ വായിക്കപ്പെടുന്നത്. യുഗോസ്ലാവിയയെക്കുറിച്ചോ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് അനന്തര കാലത്തെക്കുറിച്ചോ ഉള്ള രാഷ്ട്രീയ പരാമർശങ്ങളെ എഴുത്തുകാരി ഇതിൽ ബോധപൂർവ്വം ഒഴിവാക്കുന്നുണ്ട്. വലിയ ഭൗമ-രാഷ്ട്രീയ (macro-geopolitics) ചർച്ചകളിൽ നിന്നും മാറി, മനുഷ്യന്റെ ഒറ്റപ്പെടലിനെയും 'ശരീരത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രത്തെയും' (Geography of the Body) സാർവത്രികമായ ഒരു തലത്തിൽ ദൃശ്യവൽക്കരിക്കാനാണ് അവർ ഇതിലൂടെ ശ്രമിക്കുന്നത്.

'എസ്.: എ നോവൽ എബൗട്ട് ദി ബാൾക്കൻസ്' (S: A Novel About the Balkans - 1999) സ്ലാവെങ്ക ദ്രാക്കുലിച്ചിന്റെ സാഹിത്യജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തവും പിടിച്ചുലയ്ക്കുന്നതുമായ കൃതിയാണ്. 'ദി ടേസ്റ്റ് ഓഫ് എ മാൻ' എന്ന നോവലിന്റെ പ്രതീകാത്മകമായ തലങ്ങളിൽ നിന്ന് മാറി, നേരിട്ടുള്ള രാഷ്ട്രീയ-ഭൗമസാഹചര്യങ്ങളിലേക്കുള്ള ദ്രാക്കുലിച്ചിന്റെ ശക്തമായ തിരിച്ചുവരവാണ് ഈ കൃതി. ബോസ്നിയൻ യുദ്ധകാലത്ത് റാദോവാന്‍ കരാഡിച്ചിന്റെ സെര്‍ബ് സൈന്യം നടത്തിപ്പോന്ന റേപ്പ് ക്യാമ്പുകളുടെ യഥാർത്ഥ ക്രൂരതകളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി എഴുതപ്പെട്ട നോവൽ, യുദ്ധകാലത്ത് സ്ത്രീകൾക്കെതിരെ ആയുധമായി പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്ന ആസൂത്രിതമായ ലൈംഗിക അതിക്രമങ്ങളുടെ അതീവ ദാരുണമായ ഒരു തുറന്നുകാട്ടലാണ്. ബോസ്നിയൻ ദുരന്തത്തിന്റെ പച്ചയായ സാക്ഷ്യപത്രമായ ഈ കൃതി, ഫിക്ഷനെ 'സാക്ഷ്യ സാഹിത്യമായി' (Witness Literature) മാറ്റിയെടുക്കുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ സ്ത്രീശരീരങ്ങള്‍ എങ്ങനെയാണ് യുദ്ധോപകരണമായി മാറുന്നതെന്ന് നോവൽ തുറന്നുകാട്ടുന്നു. വ്യക്തിപരമായ ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങളിൽ നിന്നും ശാരീരിക അവസ്ഥകളിൽ നിന്നും മാറി, ഒരു ജനതയുടെ കൂട്ടായ ആഘാതങ്ങളിലേക്കും (collective trauma) രാഷ്ട്രീയ അക്രമങ്ങളിലേക്കും എഴുത്തുകാരി തന്റെ ശ്രദ്ധ തിരിക്കുന്നതിന്റെ പ്രധാന അടയാളമാണ് ഈ നോവൽ. നോവലിനെ ആസ്പദമാക്കി ഐറിഷ് സംവിധായിക ജുവാനിറ്റ വില്‍സണ്‍ സംവിധാനം ചെയ്ത As If I Am Not There (2010) എന്ന ചിത്രം, നോവലിന്റെ ആന്തരാഖ്യാനം (interiority) കുറെയേറെ ബാലികഴിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും പുസ്തകത്തോട് ഏറെക്കുറെ നീതി പുലര്‍ത്തുന്നുണ്ട്.

പിൽക്കാല നോവലുകൾ: ജീവചരിത്രവും സ്ത്രീപക്ഷ പുനർവായനയും

സ്ലാവെങ്ക ദ്രാക്കുലിച്ചിന്റെ ഏറ്റവും ഒടുവിലായി പുറത്തുവന്ന നോവലുകൾ അവരുടെ എഴുത്തുജീവിതത്തിലെ വളരെ സവിശേഷമായ ഒരു ഘട്ടത്തെയാണ് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പ്രശസ്തരായ സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതത്തെ ചരിത്രരേഖകൾക്കപ്പുറം അതീവ ആർദ്രതയോടെയും മനഃശാസ്ത്രപരമായ ആഴത്തോടെയും പുനർവായിക്കുകയാണ് ഈ കൃതികളിലൂടെ അവർ ചെയ്യുന്നത്. Frida’s Bed (2008), Mileva Einstein: A Theory of Grief (2016), Dora and Her Sisters (2019) എന്നിവയാണ് ഇവിടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ജീവചരിത്രവും സ്ത്രീപക്ഷ പുനർവായനയും (feminist reinterpretation) തമ്മിൽ സമർത്ഥമായി സമന്വയിപ്പിക്കുന്ന ഈ കൃതികള്‍, ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പ്രശസ്തരായ മൂന്ന് സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതങ്ങളില്‍ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നു. കടുത്ത ശാരീരിക ആഘാതങ്ങൾ, അതുല്യമായ കലാ/ശാസ്ത്ര പ്രതിഭ, പ്രശസ്തരായ പുരുഷന്മാരുമായുള്ള വിനാശകരമായ ബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയായിരുന്നു ഈ സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതത്തെ നിർണ്ണയിച്ചത്. സാധാരണ ജീവചരിത്രങ്ങൾ എഴുതുന്നതിന് പകരം, ദ്രാക്കുലിച്ച് ഫിക്ഷന്റെ സാധ്യതകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഈ സ്ത്രീകളുടെ മനഃശാസ്ത്രപരവും ശാരീരികവുമായ അനുഭവങ്ങളിലേക്ക് ആഴ്ന്നിറങ്ങുന്നു. കടുത്ത വേദനകൾക്കും കഷ്ടപ്പാടുകൾക്കും ഇടയിലും കലയിലൂടെയും സ്വന്തം സർഗ്ഗാത്മകതയിലൂടെയും അവർ തങ്ങളുടെ വ്യക്തിത്വത്തെയും കര്‍തൃത്വത്തെയും എങ്ങനെയാണ് വീണ്ടെടുക്കുന്നത് എന്ന് ഈ നോവലുകൾ അന്വേഷിക്കുന്നു.

പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന പതിനാറ് ചെറുകഥകളും ലഘുചിത്രങ്ങളും (vignettes) ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ചെറുകൃതിയാണ് ദ്രാക്കുലിച്ചിന്റെതായി അവസാനം ലഭ്യമായ Invisible Woman and Other Stories (2018). സ്ത്രീകളുടെ വാർദ്ധക്യത്തിന്റെ മനഃശാസ്ത്രപരവും ശാരീരികവുമായ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെ അതീവ ആർദ്രതയോടെയും മറയില്ലാതെയും പരിശോധിക്കുന്ന കൃതിയാണിത്. പ്രായമാകുമ്പോൾ സമൂഹം സ്ത്രീകളെ എപ്രകാരമാണ് 'കാണാതാകുന്നത്'— അഥവാ പൊതു-സ്വകാര്യ ഇടങ്ങളിൽ അവരെ എങ്ങനെയാണ് ഒരു അദൃശ്യവസ്തുവിനെപ്പോലെ (functionally invisible) പരിഗണിക്കുന്നത് എന്നതുമാണ് ഈ പുസ്തകത്തിന്റെ പ്രധാന പ്രമേയം. പ്രായമാകുന്ന ശരീരം ഏൽപ്പിക്കുന്ന ചതികളെയും, ഓർമ്മശക്തിയും ചിന്താശേഷിയും ക്രമേണയും വേദനാജനകമായും നഷ്ടപ്പെടുന്നതിനെയും ദ്രാക്കുലിച്ച് നിരീക്ഷിക്കുന്നു. കടുത്ത രോഗാവസ്ഥകളുടെയും വാർദ്ധക്യത്തിന്റെയും ഭാരത്തിൽ ദീർഘകാല ദാമ്പത്യബന്ധങ്ങളും കുടുംബബന്ധങ്ങളും സൗഹൃദങ്ങളും മാറിമറിയുന്നു. വാർദ്ധക്യത്തെ കാല്‍പ്പനിക വൽക്കരിക്കുന്നതിന് പകരം, പ്രായമാകുമ്പോഴും സ്വന്തം സ്വാതന്ത്ര്യവും (personal autonomy) ആത്മാഭിമാനവും അന്തസ്സും നിലനിർത്താൻ സ്ത്രീ നടത്തുന്ന നിശബ്ദമായ ദൈനംദിന പോരാട്ടങ്ങളെയാണ് പുസ്തകം പകർത്തിവെക്കുന്നത്.

സ്ലാവെങ്ക ദ്രാക്കുലിച്ചിന്റെ സാഹിത്യസഞ്ചാരത്തെ ഇപ്രകാരം സാമാന്യമായി വിലയിരുത്തുമ്പോള്‍, അത് തികച്ചും കൗതുകകരമായ ഒരു ആഖ്യാന ചക്രം പൂർത്തിയാക്കുന്നതായി കാണാം. പ്രാദേശികമായ ഫെമിനിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ തുടങ്ങി വ്യത്യസ്ത തലങ്ങളിലൂടെ കടന്ന്  സാർവത്രികമായ സ്ത്രീഅനുഭവങ്ങളിൽ അവസാനിക്കുന്ന ആ പരിണാമം ഇങ്ങനെയാണ്: ആദ്യകാല സ്ത്രീപക്ഷ പ്രബന്ധങ്ങൾ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഭരണകൂട വിമർശനം, ദേശരാഷ്ട്രീയ നിരപേക്ഷമായ സാർവത്രിക ആലിഗറികൾ, ചരിത്രപരവും വംശീയവുമായ യുദ്ധാഘാതങ്ങൾ, ജീവചരിത്രപരമായ സ്ത്രീത്വം, ഒടുവില്‍ സാർവത്രിക സ്ത്രീ അനുഭവങ്ങൾ. സ്വന്തം നാട്ടിലെ സ്ത്രീകളുടെ നിശബ്ദതകൾക്ക് ശബ്ദം നൽകിക്കൊണ്ട് (early feminism) യാത്ര ആരംഭിച്ച എഴുത്തുകാരി, ലോകചരിത്രത്തിന്റെയും യുദ്ധങ്ങളുടെയും വലിയ ക്യാൻവാസുകളിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച്, ഒടുവിൽ പ്രായമാകുന്ന ഏതൊരു സ്ത്രീയുടെയും നിശബ്ദ പോരാട്ടങ്ങളെ (universal female experience) അടയാളപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് തന്റെ സാഹിത്യജീവിതത്തിന്റെ ആഖ്യാന ചക്രം പൂർണ്ണമാക്കുന്നു. ഇവയിലൂടെ യുഗോസ്ലാവിയയുടെ അന്ത്യനാളുകളുടെ ഏറ്റവും മികച്ച ആഖ്യായികാകാരിയായി (quintessential chronicler of Yugoslavian twilight) അവര്‍ ഉയർന്നുവരുന്നു; കമ്മ്യൂണിസത്തിന്റെ തകർച്ചയും, തീവ്രദേശീയതയുടെ വളർച്ചയും, അതിനുശേഷമുള്ള അസ്തിത്വപരമായ അസ്വസ്ഥതകളും തന്റെ അനുഭവങ്ങളിലൂടെ സാഹിത്യമാക്കി മാറ്റുകയും അതിനെ കൃത്യമായി വ്യാഖ്യാനിക്കുകയും ചെയ്ത എഴുത്തുകാരി. അവർ ഒരേസമയം ഒരു ചരിത്രസാക്ഷിയും, വ്യാഖ്യാതാവും, വഴികാട്ടിയുമാണ് — ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഉദയത്തിലും തകർച്ചയിലും ഓർമ്മകളിലും മനുഷ്യന്റെ ഏറ്റവും വ്യക്തിപരമായ അനുഭവങ്ങളും (the intimate) വലിയ ചരിത്രവും (the historical) എങ്ങനെയാണ് പരസ്പരം തുന്നിച്ചേർക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് എന്ന് അവർ വായനാ ലോകത്തിന് കാണിച്ചുതരുന്നു.